<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="ZW01n0008">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 8 佛爲心王菩薩說頭陀經（附註疏）</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻數位版, No. 8 佛爲心王菩薩說頭陀經（附註疏）</title>
			<author>惠辯禪師註　方廣錩整理</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">1</idno>.<idno type="no">8</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">佛爲心王菩薩說頭陀經（附註疏）</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">方廣錩大德提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB14443">
				<charName>CBETA CHARACTER CB14443</charName>
				<mapping cb:dec="997483" type="PUA">U+F386B</mapping>
			<mapping type="unicode">U+22BE6</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[打-丁+來]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2009-03-13T09:55:11">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0251a" n="0251a"/>
<lb ed="ZW" n="0251a01"/>
<lb ed="ZW" n="0251a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">題解</cb:mulu><head>佛爲心王菩薩說頭陀經（附註疏）</head>
<lb ed="ZW" n="0251a03"/><byline cb:type="other">整理者　方廣錩</byline>
<lb ed="ZW" n="0251a04"/>
<lb ed="ZW" n="0251a05"/><p cb:type="head1" xml:id="pZW01p0251a0501">〔題解〕</p>
<lb ed="ZW" n="0251a06"/><p xml:id="pZW01p0251a0601">《佛爲心王菩薩說頭陀經》，又名《心王菩薩說頭陀經》、《頭
<lb ed="ZW" n="0251a07"/>陀經》、《心王經》。中國人所撰佛經。一卷。著作者不詳。最早
<lb ed="ZW" n="0251a08"/>見錄於《大週刊定衆經目錄》第十五卷，判爲疑僞經。其後失傳。
<lb ed="ZW" n="0251a09"/>現在敦煌文獻中發現一號，首尾齊全，收藏在中國天津藝術博物
<lb ed="ZW" n="0251a10"/>館。</p>
<lb ed="ZW" n="0251a11"/><p xml:id="pZW01p0251a1101">本經有惠辯撰註疏一種。惠辯，僧史失載，身世不詳。該註
<lb ed="ZW" n="0251a12"/>疏僅註了《佛爲心王菩薩說頭陀經》的前半部分，沒有全部完成。
<lb ed="ZW" n="0251a13"/>註疏本亦名《佛爲心王菩薩說頭陀經》，但首尾經名下均增加「卷
<lb ed="ZW" n="0251a14"/>上」二字。大約惠辯曾計劃把註疏本分爲上下兩卷，但最後因故
<lb ed="ZW" n="0251a15"/>未能完成，故首尾經名亦未能作最後的修定。該註疏本歷代經
<lb ed="ZW" n="0251a16"/>錄無載。現在敦煌文獻中發現四號：中國北京圖書館藏本（首尾
<lb ed="ZW" n="0251a17"/>齊全）、日本三井文庫藏本（首尾齊全）、大英圖書館藏本（首存尾
<lb ed="ZW" n="0251a18"/>缺）、法國<name role="" type="person">國家圖書館</name>藏本（首存尾缺）。</p>
<lb ed="ZW" n="0251a19"/><p xml:id="pZW01p0251a1901">本經主題在於論述頭陀法的重要，其思想與禪宗思想有相
<lb ed="ZW" n="0251a20"/>通之處。在唐代有一定的影響，不少典籍，尤其早期禪宗典籍曾
<lb ed="ZW" n="0251a21"/>有引用。本經並曾被譯爲粟特文，大英圖書館收藏有該粟特文
<lb ed="ZW" n="0251a22"/>譯本的殘本。本世紀以來，不少西方學者曾對該粟特文殘本進
<lb ed="ZW" n="0251a23"/>行過研究。惠辯註疏的行文相當隨意自由，反映出當時中國僧
<lb ed="ZW" n="0251a24"/>人盛行的「六經註我」的學風。</p>
<lb ed="ZW" n="0251a25"/><p xml:id="pZW01p0251a2501">由於註疏本已全文引用原經經文，爲避免重複，節省篇幅，
<lb ed="ZW" n="0251a26"/>整理本不再將經文別出，而仿照註疏本的夾註形式，卽以大字表
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0252a" n="0252a"/>
<lb ed="ZW" n="0252a01"/>示經文，小字表示註疏，予以錄校。</p>
<lb ed="ZW" n="0252a02"/><p xml:id="pZW01p0252a0201">整理本的底校本情況如下：</p>
<lb ed="ZW" n="0252a03"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemZW01p0252a0301"><p xml:id="pZW01p0252a0301">底本：中國北京圖書館藏新1569號。</p></item>
<lb ed="ZW" n="0252a04"/><item xml:id="itemZW01p0252a0401"><p xml:id="pZW01p0252a0401">校本：</p><list rend="no-marker"><item xml:id="itemZW01p0252a0403"><p xml:id="pZW01p0252a0403" cb:place="inline">甲本，大英圖書館藏斯2474號。《大正藏》第八十五
<lb ed="ZW" n="0252a05"/>卷曾據該號錄文，但錄文錯誤甚多，故整理本基本上不參用《大
<lb ed="ZW" n="0252a06"/>正藏》本，個別原卷照片不淸楚的地方參用《大正藏》本，並出校
<lb ed="ZW" n="0252a07"/>記說明。</p></item>
<lb ed="ZW" n="0252a08"/><item xml:id="itemZW01p0252a0801"><p xml:id="pZW01p0252a0801">乙本，法國<name role="" type="person">國家圖書館</name>藏伯2052號。</p></item>
<lb ed="ZW" n="0252a09"/><item xml:id="itemZW01p0252a0901"><p xml:id="pZW01p0252a0901">丙本，日本三井文庫藏本。</p></item>
<lb ed="ZW" n="0252a10"/><item xml:id="itemZW01p0252a1001"><p xml:id="pZW01p0252a1001">丁本，天津藝術博物館藏本。</p></item>
<lb ed="ZW" n="0252a11"/><item xml:id="itemZW01p0252a1101"><p xml:id="pZW01p0252a1101">戊本，大英圖書館藏粟特文殘本斯ch353號。錄校
<lb ed="ZW" n="0252a12"/>時所參用者爲伊吹敦先生之《〈心王經〉の復元，⸺漢文斷片
<lb ed="ZW" n="0252a13"/>とソグド語譯に基づいて》一文，載《論叢，アジア文化と思想》，
<lb ed="ZW" n="0252a14"/>1993年11月，第二號，第48～104頁。該本僅在必要時參用。</p></item></list></item></list>
<lb ed="ZW" n="0252a15"/><p xml:id="pZW01p0252a1501">錄校時並參用歷代佛典及《文選》李善註所引用的文句，一
<lb ed="ZW" n="0252a16"/>槪隨文說明。</p>
<lb ed="ZW" n="0252a17"/><p xml:id="pZW01p0252a1701">本經對疑僞經研究、禪宗研究以及粟特文研究都具有重大
<lb ed="ZW" n="0252a18"/>的意義。</p>
<lb ed="ZW" n="0252a19"/><p xml:id="pZW01p0252a1901">謹此對衣川賢次、伊吹敦、吉田豐及其他協助提供資料與提
<lb ed="ZW" n="0252a20"/>出校勘意見的諸位先生表示衷心的感謝。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0252a21"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0253a" n="0253a"/>
<lb ed="ZW" n="0253a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">錄文</cb:mulu><head>〔錄文〕</head>
<lb ed="ZW" n="0253a02"/>
<lb ed="ZW" n="0253a03"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:jhead>佛爲心王菩薩說頭陀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253001" n="0253001"/>經<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253002" n="0253002"/></cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="ZW" n="0253a04"/><byline cb:type="other">五陰山空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253003" n="0253003"/>寺惠辯禪師註</byline>
<lb ed="ZW" n="0253a05"/>
<lb ed="ZW" n="0253a06"/><p xml:id="pZW01p0253a0601">若夫至道圓明，虛無湛極。慈悲普攝，濟生死之深河。浮大
<lb ed="ZW" n="0253a07"/>寶舟，廣度四生之難。恩霑大道，迥拔三界之牢。慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253004" n="0253004"/>鏡長懸，
<lb ed="ZW" n="0253a08"/>照無明之巨夜。法王慈愍，接引多方。衆苦之病無窮，設藥之途
<lb ed="ZW" n="0253a09"/>非一。故有照明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253005" n="0253005"/>大士，垂音五濁之中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253006" n="0253006"/>，悲愍群生，勸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253007" n="0253007"/>請
<lb ed="ZW" n="0253a10"/>如來設敎遵<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253008" n="0253008"/>。</p>
<lb ed="ZW" n="0253a11"/><p xml:id="pZW01p0253a1101">首稱：「佛爲心王菩薩說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253009" n="0253009"/>頭陀經」者，以爲王心爲身之主，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0254a" n="0254a"/>
<lb ed="ZW" n="0254a01"/>耳目處其外，任持六根，不壞善惡種子，使之不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0254001" n="0254001"/>亡。乍去<anchor xml:id="nkr_note_orig_0254002" n="0254002"/>
<lb ed="ZW" n="0254a02"/>乍來，無有限礙，自在如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0254003" n="0254003"/>王，故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0254004" n="0254004"/>言「心王」。「菩薩」，解脫之
<lb ed="ZW" n="0254a03"/>別稱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0254005" n="0254005"/>，得道之異名。以覺合機，故稱「佛說」。「頭陀」者，西國
<lb ed="ZW" n="0254a04"/>之語，此土往翻名爲「抖擻」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0254006" n="0254006"/>。煩惱不生，寂然無相，故曰「頭
<lb ed="ZW" n="0254a05"/>陀」。「經」者，常也。人能悟道，永離生死<anchor xml:id="nkr_note_orig_0254007" n="0254007"/>，故號爲常。</p>
<lb ed="ZW" n="0254a06"/>
<lb ed="ZW" n="0254a07"/><p xml:id="pZW01p0254a0701">爾時<note place="inline">時無有二，行人發意之時，故云「爾時」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0254008" n="0254008"/>。</note>佛
<lb ed="ZW" n="0254a08"/><note place="inline">「佛」者，覺也。自覺虛凝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0254009" n="0254009"/>，離<anchor xml:id="nkr_note_orig_0254010" n="0254010"/>心、意、識，蕩寂空無，神變自
<lb ed="ZW" n="0254a09"/>在，故名爲「佛」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0254011" n="0254011"/>。</note>在大林藪山。<note place="inline">五陰煩惱，是「大林
<lb ed="ZW" n="0254a10"/>藪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0254012" n="0254012"/>」。無明厚重，不能覺察，名之爲「山」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0254013" n="0254013"/>。</note>山形大小，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0255a" n="0255a"/>
<lb ed="ZW" n="0255a01"/>縱廣八萬四千由延<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255001" n="0255001"/>。<note place="inline">五陰、三毒，合爲八萬<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255002" n="0255002"/>；地、水、
<lb ed="ZW" n="0255a02"/>火、風，名曰四千。「由」者，從也。「延」者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255003" n="0255003"/>，長也。其身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255004" n="0255004"/>心
<lb ed="ZW" n="0255a03"/>造不善業，迄至於今，不能改悔，故名「由延」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255005" n="0255005"/></note>。其山四
<lb ed="ZW" n="0255a04"/>方，有無量夜叉、羅刹、虎、狼、師子、毒蛇、惡鬼，
<lb ed="ZW" n="0255a05"/>煞害<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255006" n="0255006"/>衆生，啖人精氣。<note place="inline">「四方」者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255007" n="0255007"/>，四大是。四大假
<lb ed="ZW" n="0255a06"/>合，共成此身，故曰「四方」。煩惱數<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255008" n="0255008"/>多，故言「無量」。緣境不
<lb ed="ZW" n="0255a07"/>住，故名「夜叉」。取捨心起，名爲「羅刹」。無明熾盛，吞食善法，
<lb ed="ZW" n="0255a08"/>名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255009" n="0255009"/>之爲「虎」。貪心造罪，不生厭離，名之爲「狼」。惡性盛猛，
<lb ed="ZW" n="0255a09"/>能壞善根，名之爲「師子」。「毒蛇」者，貪、瞋、癡是，能壞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255010" n="0255010"/>法
<lb ed="ZW" n="0255a10"/>身、慧命。煩惱亂其身心，不得自在，名之爲「惡鬼」。萬行法門，
<lb ed="ZW" n="0255a11"/>自然消滅，故云「煞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255011" n="0255011"/>害衆生」。「啖人精氣」者，煩惱是也。</note>其
<lb ed="ZW" n="0255a12"/>山四維，復<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255012" n="0255012"/>有無量賢善大士，修學大乘。<note place="inline">眼、耳、
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0256a" n="0256a"/>
<lb ed="ZW" n="0256a01"/>鼻、舌，自<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256001" n="0256001"/>性淸淨，無所染著，名曰「四維」。一切煩惱，自然<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256002" n="0256002"/>
<lb ed="ZW" n="0256a02"/>改變，故言爲智慧「賢善大士」，亦名「修學大乘」。不簡怨親，通
<lb ed="ZW" n="0256a03"/>同<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256003" n="0256003"/>普載，名爲「大乘」，亦名「無乘」，名曰「大乘」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256004" n="0256004"/>。</note>於佛
<lb ed="ZW" n="0256a04"/>法中，決定生信。<note place="inline">佛、法、僧寶，本是一心，更無別<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256005" n="0256005"/>異，故
<lb ed="ZW" n="0256a05"/>名爲「信」。「信」有十心：一者，信知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256006" n="0256006"/>此身無常、無我；信三寶
<lb ed="ZW" n="0256a06"/>常住<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256007" n="0256007"/>不滅，設有變滅，信知示現之相，非是實滅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256008" n="0256008"/>。是名「信
<lb ed="ZW" n="0256a07"/>心」。二者念心，非是生滅之念，色心不二，自性不動，守本<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256009" n="0256009"/>不
<lb ed="ZW" n="0256a08"/>移，是名「念心」。三者，進求涅槃，是名「進心」。四者慧心，覺了
<lb ed="ZW" n="0256a09"/>自性，空寂無二，是名「慧心」。五者定心，常住法性，是名「定
<lb ed="ZW" n="0256a10"/>心」。六者不退心，進趣般若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256010" n="0256010"/>，不爲生死之惑，是名「不退心」。
<lb ed="ZW" n="0256a11"/>七者迴向心，觀行淳熟，流入法河，是名「迴向心」。八者護法心，
<lb ed="ZW" n="0256a12"/>護諸衆生而成就之，護己善根而不失之，是名「護法心」。九者，
<lb ed="ZW" n="0256a13"/>戒斷生死，永<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256011" n="0256011"/>捨俗緣，是名「戒心」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256012" n="0256012"/>。十者，志願滿足六<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256013" n="0256013"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0257a" n="0257a"/>
<lb ed="ZW" n="0257a01"/>波羅蜜，超生死輪，趣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257001" n="0257001"/>涅槃岸，是名「願心」。故曰「生信」
<lb ed="ZW" n="0257a02"/>也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257002" n="0257002"/>。</note>護持禁戒，如淨明珠。<note place="inline">淸淨心是。</note>守護心城，
<lb ed="ZW" n="0257a03"/>摧伏外道。<note place="inline">涅槃爲城，城諸妄想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257003" n="0257003"/>，不令漏失。經曰：以無心
<lb ed="ZW" n="0257a04"/>意、無受行，而悉能摧伏諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257004" n="0257004"/>外道也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257005" n="0257005"/>。</note>五峰神仙，最居
<lb ed="ZW" n="0257a05"/>山頂。<note place="inline">色陰、想陰、識陰、受陰、行陰。「陰」者，蓋也。能掩其
<lb ed="ZW" n="0257a06"/>心，令<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257006" n="0257006"/>不明了。形礙爲色，領納是非爲受，妄情思慮爲想，歷
<lb ed="ZW" n="0257a07"/>緣諸境爲行，了別名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257007" n="0257007"/>稱爲識<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257008" n="0257008"/>。無明黑闇長生，故曰「神仙」，
<lb ed="ZW" n="0257a08"/>亦名「長受」。仙人我慢，高於五嶽，故曰「最居高頂」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257009" n="0257009"/>。</note>仙
<lb ed="ZW" n="0257a09"/>人我慢，五欲自恣，不悟無常。<note place="inline">色欲、聲欲、香欲、味
<lb ed="ZW" n="0257a10"/>欲、觸欲，五處受生，貪是名爲「五欲」。隨所染著，任情卽造，故
<lb ed="ZW" n="0257a11"/>曰「自恣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257010" n="0257010"/>」。生、老、病、死，念念遷謝，故曰「無常」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257011" n="0257011"/>。</note>佛
<lb ed="ZW" n="0257a12"/>與迦葉、諸大菩薩，側塞虛空，前後圍繞。<note place="inline">佛者，心
<lb ed="ZW" n="0257a13"/>也。心王自在，能使識不起。異念卽是弟子，故曰「迦葉」。旣隨
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0258a" n="0258a"/>
<lb ed="ZW" n="0258a01"/>敎命，心得解脫，名爲「菩薩」。法身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258001" n="0258001"/>廣大，包括十方，故言「側
<lb ed="ZW" n="0258a02"/>塞虛空」。無處不遍，故曰「圍繞」也。</note>四部弟子，一時共
<lb ed="ZW" n="0258a03"/>會。<note place="inline">眼、耳、鼻、舌，名爲「四部」。心王所制，不染色、聲、香、味，
<lb ed="ZW" n="0258a04"/>故言「弟子」。俱登正覺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258002" n="0258002"/>，故曰「一時」。身心不二，卽是「共
<lb ed="ZW" n="0258a05"/>會」。「會」，合也，合<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258003" n="0258003"/>一相一理<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258004" n="0258004"/>也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0258a06"/><p xml:id="pZW01p0258a0601">爾時世尊在大衆中，<note place="inline">「世」以寂滅爲義；「尊」以覺證
<lb ed="ZW" n="0258a07"/>爲能。覺知一切煩惱無所有，故號「世尊」。八萬四千煩惱之中，
<lb ed="ZW" n="0258a08"/>悟平等道，故曰「衆中尊」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258005" n="0258005"/>。</note>坐寶蓮華，<note place="inline">觀行已畢，至無功
<lb ed="ZW" n="0258a09"/>用，寂休閑居，名之爲「坐」。「寶」者，道也。道體明淨，塵垢不
<lb ed="ZW" n="0258a10"/>染，故曰「蓮華」也。</note>結跏趺坐，<note place="inline">此爲入定也。端其身卽心
<lb ed="ZW" n="0258a11"/>眞；正其念<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258006" n="0258006"/>卽慮靜也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258007" n="0258007"/>。</note>嬉怡微笑。<note place="inline">悟道性情，美名之
<lb ed="ZW" n="0258a12"/>「嬉」。「怡」之言悅。悅樂心神，故「微笑」之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258008" n="0258008"/>也。</note>威德光
<lb ed="ZW" n="0258a13"/>明，普照一切。<note place="inline">煩惱消滅名「威」，識了無生曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258009" n="0258009"/>「德」，故曰
<lb ed="ZW" n="0258a14"/>「威德」。淸淨是「光明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258010" n="0258010"/>」。「普照一切」者，謂陰、入、界一切
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0259a" n="0259a"/>
<lb ed="ZW" n="0259a01"/>法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259001" n="0259001"/>。陰者，五陰，色、受、想、行、識是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259002" n="0259002"/>。入者，十二入，內有
<lb ed="ZW" n="0259a02"/>六<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259003" n="0259003"/>根：眼、耳、鼻、舌、身、意；外有六塵：爲色、聲、香、味、觸、
<lb ed="ZW" n="0259a03"/>法，名十二入。界者，中間<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259004" n="0259004"/>六識、六根、六塵，卽是十八界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259005" n="0259005"/>。
<lb ed="ZW" n="0259a04"/>是以五陰、十二入、十八界是「一切」。行人觀之，空無所有，名之
<lb ed="ZW" n="0259a05"/>曰「照」。故云「普照<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259006" n="0259006"/>一切」也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0259a06"/><p xml:id="pZW01p0259a0601">佛吿心王菩薩：<note place="inline">「吿」之言發，發開生死心，見法身相，
<lb ed="ZW" n="0259a07"/>虛凝不動，自在無礙，卽是心王菩薩也。</note>「汝當爲諸大衆，
<lb ed="ZW" n="0259a08"/>宣說甚深無上妙法。<note place="inline">「宣」，猶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259007" n="0259007"/>吐也。從無明地<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259008" n="0259008"/>吐
<lb ed="ZW" n="0259a09"/>出。法身寂寥，無相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259009" n="0259009"/>平等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259010" n="0259010"/>。平等不二，故言「甚深」。「妙」
<lb ed="ZW" n="0259a10"/>者，要<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259011" n="0259011"/>妙之法，佛所說也。</note>令諸衆生，識煩惱性空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259012" n="0259012"/>
<lb ed="ZW" n="0259a11"/>無所有。<note place="inline">衆生迷故，爲有煩惱，覺已知無。故言「空無所有」
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0260a" n="0260a"/>
<lb ed="ZW" n="0260a01"/>也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260001" n="0260001"/>。</note>令<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260002" n="0260002"/>頭陀正法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260003" n="0260003"/>，苦樂一相。」<note place="inline">生死是「苦」，涅槃
<lb ed="ZW" n="0260a02"/>爲「樂」。生死旣空，涅槃非有。平等無生，故言「一相」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260004" n="0260004"/>。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0260a03"/><p xml:id="pZW01p0260a0301">心王菩薩承佛神力，身昇虛空，變現自在。
<lb ed="ZW" n="0260a04"/><note place="inline">「承」者，受也。受<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260005" n="0260005"/>佛神力，自<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260006" n="0260006"/>覺身心本無所有，故云「虛
<lb ed="ZW" n="0260a05"/>空」。「變現<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260007" n="0260007"/>自在」者，轉妄以入眞，萬物不動，故云「自在」
<lb ed="ZW" n="0260a06"/>也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260008" n="0260008"/>。</note>於大衆中，放大智光。光<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260009" n="0260009"/>如百千萬億日
<lb ed="ZW" n="0260a07"/>月，淸涼調適。<note place="inline">「淸涼」是光。光相不動，說名爲「如」。「百」
<lb ed="ZW" n="0260a08"/>者，百波羅蜜；「千」者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260010" n="0260010"/>，千法明門；「萬」者，行也。定慧雙照，明
<lb ed="ZW" n="0260a09"/>同日月，故言「百千萬億日月」也。煩惱火滅，故言「淸涼」。喜怒
<lb ed="ZW" n="0260a10"/>不生，名爲「調適」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260011" n="0260011"/>。</note>隨諸衆生，所求皆得。<note place="inline">聖化無
<lb ed="ZW" n="0260a11"/>礙，故云「皆得」。</note>普照十方，招集有緣諸來大衆。<note place="inline">「十
<lb ed="ZW" n="0260a12"/>方」者，十惡也。「招集」者，四諦是。「有緣」者，十二因緣是。煩
<lb ed="ZW" n="0260a13"/>惱非一，名曰「諸來」。「來」之言「會」。煩惱交會，共造一心，故
<lb ed="ZW" n="0260a14"/>言「大衆」。體<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260012" n="0260012"/>寂空明，名之「照」也。</note>天龍八部、護法善
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0261a" n="0261a"/>
<lb ed="ZW" n="0261a01"/>神、<note place="inline">心淨爲「天」；智慧爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261001" n="0261001"/>「龍」；五陰、三毒，合爲「八部」。不
<lb ed="ZW" n="0261a02"/>起異念，名爲「護法善神<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261002" n="0261002"/>」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261003" n="0261003"/>。</note>四<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261004" n="0261004"/>天王等，<note place="inline">眼、耳、鼻、
<lb ed="ZW" n="0261a03"/>舌<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261005" n="0261005"/>，名爲「天王」。見聞、覺知，二相不起<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261006" n="0261006"/>，名之曰「等」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261007" n="0261007"/>。</note>
<lb ed="ZW" n="0261a04"/>上至有頂，下極空際，<note place="inline">「頂」是實也。實相之理，圓空不動，
<lb ed="ZW" n="0261a05"/>故言「有頂」。上下無二，曰「極」。「極」者，空也。「空際」，名爲
<lb ed="ZW" n="0261a06"/>佛性也。</note>六道四<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261008" n="0261008"/>生，蒙光喜悅，<note place="inline">眼、耳、鼻、舌、身、意，
<lb ed="ZW" n="0261a07"/>名爲「六道」。地、水、火、風，名爲「四生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261009" n="0261009"/>」。神光照蕩，空寂無
<lb ed="ZW" n="0261a08"/>生，故云「喜悅」也。</note>皆來聽法，<note place="inline">理性虛無，湛然不動，名爲
<lb ed="ZW" n="0261a09"/>「聽法」也。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261010" n="0261010"/></note>大衆雲集。<note place="inline">言此妄身，猶如雲集，暫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261011" n="0261011"/>有還散，
<lb ed="ZW" n="0261a10"/>究竟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261012" n="0261012"/>無實也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0261a11"/><p xml:id="pZW01p0261a1101">菩薩摩訶薩大慈所薰，<note place="inline">「菩薩」者，西國語，此云「道
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0262a" n="0262a"/>
<lb ed="ZW" n="0262a01"/>心衆生」是。「摩訶薩」者，亦是西國語，此云「大道心衆生」是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262001" n="0262001"/>。
<lb ed="ZW" n="0262a02"/>慈能拔苦，苦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262002" n="0262002"/>惱不生，名曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262003" n="0262003"/>「大慈」。「薰」者，香也。香<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262004" n="0262004"/>
<lb ed="ZW" n="0262a03"/>薰我身，煩惱滅盡。此是無價寶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262005" n="0262005"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0262005" n="0262005"/>香，非是世間草木之香，故云
<lb ed="ZW" n="0262a04"/>「大慈所薰」也。</note>復放六百萬億最勝光明。<note place="inline">「六百」者，
<lb ed="ZW" n="0262a05"/>六根是。一根一百，故曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262006" n="0262006"/>「六百」。「萬」者，萬行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262007" n="0262007"/>之門戶
<lb ed="ZW" n="0262a06"/>也。「億」者，總持之大名。見道轉深<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262008" n="0262008"/>，故名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262009" n="0262009"/>曰「最勝」也。</note>
<lb ed="ZW" n="0262a07"/>其光明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262010" n="0262010"/>中宣說：「一切衆生本性淸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262011" n="0262011"/>淨、<note place="inline">了衆生
<lb ed="ZW" n="0262a08"/>相，卽是實相。故言「本性淸淨」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262012" n="0262012"/>。</note>無生無滅、<note place="inline">妄想不起，
<lb ed="ZW" n="0262a09"/>是名「無生」；善法常住，是名「不滅」。</note>無垢無淨。<note place="inline">分別是
<lb ed="ZW" n="0262a10"/>「垢<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262013" n="0262013"/>」；無分別是「淨」。垢性自空；淨性非有也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262014" n="0262014"/>。</note>無生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262015" n="0262015"/>
<lb ed="ZW" n="0262a11"/>死際，無涅槃際。<note place="inline">生死<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262016" n="0262016"/>性空，涅槃非有。</note>二際平等，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0263a" n="0263a"/>
<lb ed="ZW" n="0263a01"/>等諸法空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263001" n="0263001"/>故。<note place="inline">二際俱空，空故平等。諸法亦然也。</note>閑
<lb ed="ZW" n="0263a02"/>居靜住，卽是頭陀。<note place="inline">因成果就<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263002" n="0263002"/>，故曰「閑居」。淳一無
<lb ed="ZW" n="0263a03"/>雜<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263003" n="0263003"/>，名爲「靜住」。</note>寂然念道，絕斷攀緣，<note place="inline">見道性空，攀緣
<lb ed="ZW" n="0263a04"/>卽滅。</note>不生分別。<note place="inline">識性體空，本無分別也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263004" n="0263004"/>。</note>何以故？
<lb ed="ZW" n="0263a05"/>生死<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263005" n="0263005"/>、涅槃，不一不二。<note place="inline">法身不動，離<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263006" n="0263006"/>諸名數，故云
<lb ed="ZW" n="0263a06"/>「不一不二」也。</note>但假名說，接引愚夫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263007" n="0263007"/>。<note place="inline">涅槃方便，是佛
<lb ed="ZW" n="0263a07"/>權敎。指方陳說，令<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263008" n="0263008"/>識道性體空，生死如夢、如電。愚夫不
<lb ed="ZW" n="0263a08"/>了，爲生死可捨，爲涅槃可得。於空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263009" n="0263009"/>之中，妄生染著。衆自覺
<lb ed="ZW" n="0263a09"/>歎，迷來日久，故言「假說」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263010" n="0263010"/>。</note>上品衆生，體達法相，
<lb ed="ZW" n="0263a10"/>不入涅槃，不出生死。<note place="inline">法性體空，空無出入。</note>中品衆
<lb ed="ZW" n="0263a11"/>生，捨於生死，貪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263011" n="0263011"/>求涅槃。<note place="inline">捨生死是聲聞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263012" n="0263012"/>行，貪求
<lb ed="ZW" n="0263a12"/>涅槃是凡夫行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263013" n="0263013"/>。不捨、不求是菩薩行也。</note>無方便慧，實
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0264a" n="0264a"/>
<lb ed="ZW" n="0264a01"/>際爲家。<note place="inline">不識生死、涅槃皆是虛空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264001" n="0264001"/>幻化，是無方便慧。經
<lb ed="ZW" n="0264a02"/>曰：「有慧方便解，無慧方便縛」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264002" n="0264002"/>也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264003" n="0264003"/>。</note>下品衆生，無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264004" n="0264004"/>
<lb ed="ZW" n="0264a03"/>明癡住，<note place="inline">心無智慧，名曰「無明」。不能發起道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264005" n="0264005"/>心，故言「癡
<lb ed="ZW" n="0264a04"/>住」也。</note>不覺不知，沉淪苦海。」<note place="inline">恒在生死，故曰「沉淪苦
<lb ed="ZW" n="0264a05"/>海<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264006" n="0264006"/>」。常以八苦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264007" n="0264007"/>：生苦、老苦、病苦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264008" n="0264008"/>、死苦、求不得苦、愛別
<lb ed="ZW" n="0264a06"/>離苦、怨憎會苦、憂悲之苦。憶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264009" n="0264009"/>想不住，念念分別，名爲「生
<lb ed="ZW" n="0264a07"/>苦」。「老苦」者，煩惱惱亂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264010" n="0264010"/>身心，不得自在，故言「老苦」。攀
<lb ed="ZW" n="0264a08"/>緣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264011" n="0264011"/>妄想，馳散外<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264012" n="0264012"/>逸，心神躁擾，名曰「病苦」。菩提之性理，
<lb ed="ZW" n="0264a09"/>在煩惱之中，不覺不知，名爲「死苦」。非本所求，妄生追念，念不
<lb ed="ZW" n="0264a10"/>離意，名爲「求不得苦」。佛是衆生慈父，愛念衆生，猶如赤<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264013" n="0264013"/>
<lb ed="ZW" n="0264a11"/>子。衆生皆叛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264014" n="0264014"/>，輪迴生死，故云「愛別離苦」。五陰爲怨，惡業
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0265a" n="0265a"/>
<lb ed="ZW" n="0265a01"/>爲憎，煩惱交會，隱藏無地，故曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265001" n="0265001"/>「怨憎會苦」。大道之門被<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265002" n="0265002"/>
<lb ed="ZW" n="0265a02"/>塞，佛性未由顯現，故曰「憂悲之苦」。苦苦無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265003" n="0265003"/>際，名之爲「海」
<lb ed="ZW" n="0265a03"/>也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265004" n="0265004"/>。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0265a04"/><p xml:id="pZW01p0265a0401">「諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265005" n="0265005"/>菩薩等，汝當諦了，如是光明，從何
<lb ed="ZW" n="0265a05"/>而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265006" n="0265006"/>來？內外推求，都無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265007" n="0265007"/>生處。<note place="inline">內外根塵，空無
<lb ed="ZW" n="0265a06"/>自性<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265008" n="0265008"/>，故曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265009" n="0265009"/>「都無生處」也。</note>從心化生，湛然常一。
<lb ed="ZW" n="0265a07"/><note place="inline">從定生慧，故曰「化生」。言「心」者，非是生滅之心，乃是無相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265010" n="0265010"/>
<lb ed="ZW" n="0265a08"/>之心。名字雖多，其體不異。故曰「常一」也。</note>一相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265011" n="0265011"/>光
<lb ed="ZW" n="0265a09"/>明，觸衆生身，從毛孔入。<note place="inline">「觸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265012" n="0265012"/>」之言照。「衆生身」，內
<lb ed="ZW" n="0265a10"/>外虛通。衆生心納，猶如毛孔。一相光明，無處不遍，名之曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265013" n="0265013"/>
<lb ed="ZW" n="0265a11"/>「入」也。</note>衆生遇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265014" n="0265014"/>者，入無量定。」<note place="inline">「入」之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265015" n="0265015"/>言觸。觸
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0266a" n="0266a"/>
<lb ed="ZW" n="0266a01"/>此身心，猶如虛空，本來不動也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0266a02"/><p xml:id="pZW01p0266a0201">「光觸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266001" n="0266001"/>眼者，入妙色三昧；<note place="inline">眼雖見色，妄識不
<lb ed="ZW" n="0266a03"/>起，與物合故，名爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266002" n="0266002"/>「妙色三昧」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266003" n="0266003"/>。</note>光觸耳者，入音
<lb ed="ZW" n="0266a04"/>聲三昧；<note place="inline">耳雖聞聲，不得聲相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266004" n="0266004"/>，識不分別<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266005" n="0266005"/>，名曰「音聲三昧」
<lb ed="ZW" n="0266a05"/>也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266006" n="0266006"/>。</note>光觸鼻者，入香林三昧；<note place="inline">鼻雖聞香，不得香體，卽
<lb ed="ZW" n="0266a06"/>是空。空無分別，故言「香林三昧」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266007" n="0266007"/>。</note>光觸舌者，入法
<lb ed="ZW" n="0266a07"/>喜三昧；<note place="inline">舌雖觸味，不得味相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266008" n="0266008"/>。味相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266009" n="0266009"/>自空，識無分別，名
<lb ed="ZW" n="0266a08"/>爲「法喜三昧」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266010" n="0266010"/>。</note>光觸身者，入智明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266011" n="0266011"/>三昧；<note place="inline">身雖知
<lb ed="ZW" n="0266a09"/>寒、熱、澀、滑等，不得觸相，識不分別，故名爲「智明三昧」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266012" n="0266012"/>。</note>
<lb ed="ZW" n="0266a10"/>光觸心者，入法明三昧。」<note place="inline">六識體空，無能分別，狀若韻
<lb ed="ZW" n="0266a11"/>音。六根是同<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266013" n="0266013"/>一根，故名爲「法明三昧」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266014" n="0266014"/>。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0266a12"/><p xml:id="pZW01p0266a1201">「光遍十方。仙人蒙光，我慢卽除，<note place="inline">無相之光，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0267a" n="0267a"/>
<lb ed="ZW" n="0267a01"/>照除我相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267001" n="0267001"/>，人相、衆生相、壽者相自然消滅也。</note>身心淸淨，
<lb ed="ZW" n="0267a02"/>悟無生忍。<note place="inline">淸淨之心，是無生忍也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267002" n="0267002"/>。</note>惡鬼、毒蛇、夜
<lb ed="ZW" n="0267a03"/>叉、羅刹、啖人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267003" n="0267003"/>精氣者，皆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267004" n="0267004"/>發菩提<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267005" n="0267005"/>心。<note place="inline">身
<lb ed="ZW" n="0267a04"/>心空寂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267006" n="0267006"/>，是發菩提心也。</note>二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267007" n="0267007"/>見牛頭，鬥諍心息。<note place="inline">善
<lb ed="ZW" n="0267a05"/>惡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267008" n="0267008"/>二見，名曰「牛頭」。生滅不住，名之爲「鬥」。畢竟不生，名
<lb ed="ZW" n="0267a06"/>之爲「息」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267009" n="0267009"/>。</note>波旬魔王，開地獄門，施淸涼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267010" n="0267010"/>水。
<lb ed="ZW" n="0267a07"/><note place="inline">生死魔、煩惱魔，魔力威大，自在如王。無明閉塞，名爲「地獄」。
<lb ed="ZW" n="0267a08"/>豁然悟解，萬象<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267011" n="0267011"/>參羅，本無所有，名爲「地獄開」。「施<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267012" n="0267012"/>」，言
<lb ed="ZW" n="0267a09"/>捨。捨離諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267013" n="0267013"/>見，妄想不生，卽是法。「淸涼水」卽是法水，湛然淸
<lb ed="ZW" n="0267a10"/>淨也。</note>飢餓衆生，自然飽滿，<note place="inline">心生煩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267014" n="0267014"/>惱，憶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267015" n="0267015"/>想妄
<lb ed="ZW" n="0267a11"/>緣，名爲「飢餓」。禪定無生，法喜無滿，故名爲「飽」也。</note>發淸
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0268a" n="0268a"/>
<lb ed="ZW" n="0268a01"/>淨心，飡法喜食，身心解脫，<note place="inline">味道心和，名爲「法喜」。不
<lb ed="ZW" n="0268a02"/>住有無，自然解脫也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268001" n="0268001"/>。</note>深入法性，自在無爲。」<note place="inline">實相之
<lb ed="ZW" n="0268a03"/>理，名曰「深入<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268002" n="0268002"/>」。體性不動，言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268003" n="0268003"/>入逍遙自在，故曰「無爲」
<lb ed="ZW" n="0268a04"/>也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0268a05"/><p xml:id="pZW01p0268a0501">「雖得無爲，察心不住。<note place="inline">不住而住，住於不住也。</note>
<lb ed="ZW" n="0268a06"/>學方便故，<note place="inline">所化之緣，曰「方」。能化之智，曰「便」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268004" n="0268004"/>。</note>
<lb ed="ZW" n="0268a07"/>以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268005" n="0268005"/>法爲妻，化生一子，名爲法王子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268006" n="0268006"/>。處在深
<lb ed="ZW" n="0268a08"/>宮，正念思惟。<note place="inline">「妻」者，定也。定<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268007" n="0268007"/>能生慧，故曰「化生」。
<lb ed="ZW" n="0268a09"/>「一子」者，菩薩是也。實相云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268008" n="0268008"/>遠，窺而莫睹，故曰「深宮」。空
<lb ed="ZW" n="0268a10"/>寂無生，名爲「正念」也。</note>學大方便，不捨有爲，不住無
<lb ed="ZW" n="0268a11"/>爲。<note place="inline">性離<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268009" n="0268009"/>有無，平等不二，是「大方便」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268010" n="0268010"/>。</note>二慧方便，
<lb ed="ZW" n="0268a12"/>念念具足。<note place="inline">一旣不存，二從何立？慧亦無體。言下有名，解
<lb ed="ZW" n="0268a13"/>了還無。故曰「方便」。前念猶淺，後念轉深。深相平等，名爲
<lb ed="ZW" n="0268a14"/>「具足」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268011" n="0268011"/>。</note>其年雖小，常樂出家，學無上道。<note place="inline">初入
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0269a" n="0269a"/>
<lb ed="ZW" n="0269a01"/>定門，道行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269001" n="0269001"/>未成，名爲「年小<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269002" n="0269002"/>」。心無間念，曰「定」。從<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269003" n="0269003"/>
<lb ed="ZW" n="0269a02"/>定起慧，名爲「出家」。「學」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269004" n="0269004"/>者，學性平等，故曰「無上道」
<lb ed="ZW" n="0269a03"/>也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269005" n="0269005"/>。</note>不樂世事，常修少欲知足之行。<note place="inline">端心自<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269006" n="0269006"/>守，
<lb ed="ZW" n="0269a04"/>五陰消亡。故曰「不樂世事<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269007" n="0269007"/>」。意滿無求，名爲「知足」。</note>修
<lb ed="ZW" n="0269a05"/>六和敬，眼與色和。<note place="inline">心滅境亡，體無分別。色心不二，合
<lb ed="ZW" n="0269a06"/>一相理也。</note>何以故？心不緣色，妄<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269008" n="0269008"/>識不生，卽是
<lb ed="ZW" n="0269a07"/>和義。<note place="inline">「和」者，合也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269009" n="0269009"/>，合一切空故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269010" n="0269010"/>。空故名「義」，「義」卽
<lb ed="ZW" n="0269a08"/>是佛也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269011" n="0269011"/>。</note>餘如上說。<note place="inline">耳、鼻、舌、身、意等，此之五根，義同
<lb ed="ZW" n="0269a09"/>眼釋<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269012" n="0269012"/>。故言「餘如上說」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269013" n="0269013"/></note>。動靜常一，守護心城，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0270a" n="0270a"/>
<lb ed="ZW" n="0270a01"/>不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270001" n="0270001"/>令賊入。」<note place="inline">道心堅固，六塵之賊，無由得入也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270002" n="0270002"/>。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0270a02"/><p xml:id="pZW01p0270a0201">「外道六師，多方巧術，詐爲親善，<note place="inline">六賊<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270003" n="0270003"/>向外
<lb ed="ZW" n="0270a03"/>取塵，名爲「外道六師<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270004" n="0270004"/>」。取捨難<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270005" n="0270005"/>易，故曰「多方」。強生分
<lb ed="ZW" n="0270a04"/>別，名爲「巧術」。塵性本空，取不可得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270006" n="0270006"/>，迷惑不了，言「詐親善」
<lb ed="ZW" n="0270a05"/>也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270007" n="0270007"/>。</note>語王子言：『世有極樂，自恣歡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270008" n="0270008"/>娛，長養
<lb ed="ZW" n="0270a06"/>王身。<note place="inline">六識<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270009" n="0270009"/>馳騁，誘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270010" n="0270010"/>引心王，追求六塵，縱逸自在，喜悅
<lb ed="ZW" n="0270a07"/>身心，名爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270011" n="0270011"/>「極樂」。生死不住，名爲「歡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270012" n="0270012"/>娛」。五陰熾盛，
<lb ed="ZW" n="0270a08"/>故言「長養」。</note>旣受樂已，天上伎樂，種種饌膳，自然
<lb ed="ZW" n="0270a09"/>來至。<note place="inline">衆生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270013" n="0270013"/>愚癡，見惡歡喜，如觀伎樂。妄想無數，故言
<lb ed="ZW" n="0270a10"/>「種種」。貪癡食，名爲「饌膳」。擧心卽是，故曰「自然<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270014" n="0270014"/>來至」
<lb ed="ZW" n="0270a11"/>也。</note>五欲天女，巧轉王心，所求皆得。』<note place="inline">心迷五欲，五
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0271a" n="0271a"/>
<lb ed="ZW" n="0271a01"/>欲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271001" n="0271001"/>本空。愚夫不了，妄生染著心，名爲「天女」。執情取<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271002" n="0271002"/>
<lb ed="ZW" n="0271a02"/>相，任意卽造，故云「皆得」也。</note>王子聞已，似<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271003" n="0271003"/>悲復喜：
<lb ed="ZW" n="0271a03"/><note place="inline">心迷故悲，悟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271004" n="0271004"/>解還喜。</note>『我從昔來，祇爲愛網，網<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271005" n="0271005"/>
<lb ed="ZW" n="0271a04"/>我身心，<note place="inline">「昔」者，古<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271006" n="0271006"/>也。從古以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271007" n="0271007"/>來，五欲羅網，籠罩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271008" n="0271008"/>
<lb ed="ZW" n="0271a05"/>佛性，不能得出，故曰「愛網」也。</note>不能自拔，何能救他？
<lb ed="ZW" n="0271a06"/><note place="inline">爲無慧眼，不見根本<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271009" n="0271009"/>，故曰「不能自拔」。佛性旣不顯現，煩惱
<lb ed="ZW" n="0271a07"/>云何能遣？故曰「不能救他」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271010" n="0271010"/>。</note>今日何緣，復作斯語，
<lb ed="ZW" n="0271a08"/>誑惑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271011" n="0271011"/>於我？』<note place="inline">心開悟道，卻語無明本無實事，云何誑我？
<lb ed="ZW" n="0271a09"/>「我」者，佛性是。佛性者，無來無去，無住無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271012" n="0271012"/>著，無爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271013" n="0271013"/>無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271014" n="0271014"/>
<lb ed="ZW" n="0271a10"/>相，無生無滅，猶如虛空，湛然不動也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271015" n="0271015"/>。</note>一念返源<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271016" n="0271016"/>，卽
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0272a" n="0272a"/>
<lb ed="ZW" n="0272a01"/>爲心師，<note place="inline">一念無生，卽是心師也。</note>不師於心。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0272001" n="0272001"/><note place="inline">妄心不得
<lb ed="ZW" n="0272a02"/>自在，故言「不師於心」。</note>卽知虛妄，不受其語。<note place="inline">生死本
<lb ed="ZW" n="0272a03"/>空，何曾有「語」？法性湛然，故言「不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0272002" n="0272002"/>受」。</note>外道六師，徒
<lb ed="ZW" n="0272a04"/>黨眷屬，自然磨滅。」<note place="inline">「磨」者，盡也。「滅」，猶死也。煩惱
<lb ed="ZW" n="0272a05"/>本假，名曰「滅盡」也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0272a06"/><p xml:id="pZW01p0272a0601">「王子心地，決斷猛利，猶如金剛。<note place="inline">能斷煩惱，
<lb ed="ZW" n="0272a07"/>名爲「猛利」。永定不動，故名「金剛」也。</note>見諸法性，體明
<lb ed="ZW" n="0272a08"/>淨故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0272003" n="0272003"/>。<note place="inline">識煩惱性，卽知明淨。</note>設有惡念，卽便覺知，
<lb ed="ZW" n="0272a09"/>入一相門。<note place="inline">若能覺者，惡念自滅，名「入一相門」也。</note>其一
<lb ed="ZW" n="0272a10"/>相者，卽是大道之無蓋<anchor xml:id="nkr_note_orig_0272004" n="0272004"/>也。<note place="inline">「蓋」者，是大道體性空
<lb ed="ZW" n="0272a11"/>寂，包含一切也。</note>一是法海<anchor xml:id="nkr_note_orig_0272005" n="0272005"/>母，能生諸佛。<note place="inline">「一」者，
<lb ed="ZW" n="0272a12"/>定也。定是海母，能生子義也。義卽是佛也。</note>諸菩薩等，<note place="inline">佛
<lb ed="ZW" n="0272a13"/>與菩薩，同體異名，故言「等」也。</note>常生柔和，質直其心，
<lb ed="ZW" n="0272a14"/>不邪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0272006" n="0272006"/>不曲。<note place="inline">安心境定，猶若須彌。慧眼常明，邪曲自滅
<lb ed="ZW" n="0272a15"/>也。</note>常樂坐禪，修空三昧。<note place="inline">「坐禪」者，西國之語。此云
<lb ed="ZW" n="0272a16"/>「功德叢林」。三世諸佛，皆從禪生，故云「功德叢林」。又云：法
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0273a" n="0273a"/>
<lb ed="ZW" n="0273a01"/>性虛凝，淸淨無染，是「樂坐禪」。「三昧」者，西國語，此云「調直
<lb ed="ZW" n="0273a02"/>其心，令入正定」也。</note>居有不有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273001" n="0273001"/>，入有空三昧，破諸
<lb ed="ZW" n="0273a03"/>常見。<note place="inline">「居」者，住也。住有不有，不著有見。見性自空，常見
<lb ed="ZW" n="0273a04"/>卽滅也。</note>一切煩惱、無明之父。<note place="inline">煩惱、無明，是佛慈父
<lb ed="ZW" n="0273a05"/>也。</note>居無不無，入空有三昧，破諸斷見。<note place="inline">住無不著空
<lb ed="ZW" n="0273a06"/>見，心性自離，斷見斯亡。</note>一切煩惱、恩愛之母。<note place="inline">煩惱、
<lb ed="ZW" n="0273a07"/>恩愛，能生菩提。故曰爲母也。</note>入有空三昧，莊嚴法身。
<lb ed="ZW" n="0273a08"/><note place="inline">「有」卽是體，「空」卽是花。煩惱空花，本來寂淨，名之「莊嚴」也。</note>
<lb ed="ZW" n="0273a09"/>入空有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273002" n="0273002"/>三昧，莊嚴色身。<note place="inline">「空」卽體有，「有」卽空花。
<lb ed="ZW" n="0273a10"/>有此智慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273003" n="0273003"/>之花，而自莊嚴微妙色身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273004" n="0273004"/>也。</note>色身卽具三
<lb ed="ZW" n="0273a11"/>十二相，<note place="inline">八解脫、八聖道、八菩薩、八王子，四八三十二。無相
<lb ed="ZW" n="0273a12"/>心中而自莊嚴，不同化身之相也。</note>爲度三十二相知見鬼
<lb ed="ZW" n="0273a13"/>神。<note place="inline">貪爲一十<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273005" n="0273005"/>，瞋爲二十，癡爲三十，善惡兩心，名三十二惡
<lb ed="ZW" n="0273a14"/>相。以此煩惱，名爲「知見鬼神」。行者觀之，空無所有，畢竟不
<lb ed="ZW" n="0273a15"/>生，名之爲「度」也。</note>法身具無量相，<note place="inline">「無量相」者，一無相
<lb ed="ZW" n="0273a16"/>也。無相不相。</note>爲度微塵愛法衆生。入一實道，<note place="inline">度
<lb ed="ZW" n="0273a17"/>無量無邊衆生，而無衆生可度。是名「入一實道」也。</note>達煩惱
<lb ed="ZW" n="0273a18"/>性。開闡法幢，<note place="inline">「幢」者，高相。相是無相，無相是相。入微
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0274a" n="0274a"/>
<lb ed="ZW" n="0274a01"/>妙境<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274001" n="0274001"/>，絕意亡識，假喩世高，永超三界也。</note>摧挫我見，增
<lb ed="ZW" n="0274a02"/>長聖道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274002" n="0274002"/>。<note place="inline">我見消亡，聖道卽長也。</note>翻五陰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274003" n="0274003"/>賊，具五
<lb ed="ZW" n="0274a03"/>分身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274004" n="0274004"/>。<note place="inline">「翻」者，破也。破五陰賊，成五分身者，爲戒身、定
<lb ed="ZW" n="0274a04"/>身、慧身、解脫身、解脫知見身也。</note>不隨三毒，三明現前。
<lb ed="ZW" n="0274a05"/><note place="inline">「隨」者，順也。不順三毒。三毒消滅，卽是「三明」。心常淸淨，
<lb ed="ZW" n="0274a06"/>故名曰「現前」也。</note>八邪不起，入<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274005" n="0274005"/>八解脫。」<note place="inline">五陰、三
<lb ed="ZW" n="0274a07"/>毒，縱橫亂起，卽是「八邪」。行人觀，空無所有，卽是「八解脫」，
<lb ed="ZW" n="0274a08"/>亦名「八聖道」也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0274a09"/><p xml:id="pZW01p0274a0901">爾時會中有一菩薩，名曰照明。<note place="inline">心淨故曰「照」，
<lb ed="ZW" n="0274a10"/>解脫之理故「明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274006" n="0274006"/>」，爲「照明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274007" n="0274007"/>」也。</note>愍念今世五濁衆生，
<lb ed="ZW" n="0274a11"/><note place="inline">五陰亂起，名爲「五濁衆生」。</note>不修少欲知足之行，命終
<lb ed="ZW" n="0274a12"/>卽墮三惡道中。<note place="inline">善心滅盡，卽是命終。貪瞋癡起，是名「三
<lb ed="ZW" n="0274a13"/>惡道」也。</note>勸請如來，說頭陀法，開化衆生，<note place="inline">涅槃明
<lb ed="ZW" n="0274a14"/>鏡，照了衆生，彼此俱通，名曰「開化衆生」也。</note>於<name role="" type="person">閻浮提</name>廣
<lb ed="ZW" n="0274a15"/>作佛事。<note place="inline">「<name role="" type="person">閻浮提</name>」者，是己之身，心是行人，觀煩惱性，畢竟
<lb ed="ZW" n="0274a16"/>空寂，是爲「佛事」也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0274a17"/><p xml:id="pZW01p0274a1701">佛吿照明菩薩：「善哉！善哉！<note place="inline">「善」之言定，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0275a" n="0275a"/>
<lb ed="ZW" n="0275a01"/>「哉」之言慧。定慧雙滅，故曰「善哉」也。</note>善男子，我適命
<lb ed="ZW" n="0275a02"/>心王菩薩，普<anchor xml:id="nkr_note_orig_0275001" n="0275001"/>爲大衆說斯妙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0275002" n="0275002"/>法。<note place="inline">無生正智名
<lb ed="ZW" n="0275a03"/>「男」，解心非一名「子」。故言「善男子」。</note>汝今復問，今當
<lb ed="ZW" n="0275a04"/>廣說。」</p>
<lb ed="ZW" n="0275a05"/><p xml:id="pZW01p0275a0501">「其頭陀者，從正月十五日至三月十五日，
<lb ed="ZW" n="0275a06"/>從八月十五日至十月十五日<anchor xml:id="nkr_note_orig_0275003" n="0275003"/>，二時頭陀。三世
<lb ed="ZW" n="0275a07"/>諸佛，常行此法。衆行中上。<note place="inline">「二時」，春秋是。初悟心
<lb ed="ZW" n="0275a08"/>時，猶如春日，百草競生。法眼開明，亦復如是。「秋」者，熟也。
<lb ed="ZW" n="0275a09"/>道心淳熟，收斂煩惱，入無盡藏。無盡藏者，空靜心是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0275004" n="0275004"/>。故曰
<lb ed="ZW" n="0275a10"/>「二時」。「三世諸佛」者，覺也。能覺心源，名之爲「佛」。覺妄想
<lb ed="ZW" n="0275a11"/>心已<anchor xml:id="nkr_note_orig_0275005" n="0275005"/>滅，名爲過去佛。覺未來心不行，名未來佛。覺現在心
<lb ed="ZW" n="0275a12"/>不動，名爲現在佛。同一心體，更無別異。故曰「常行」。愚夫不
<lb ed="ZW" n="0275a13"/>識，騎驢覓驢。愚迷衆生，一何太甚也！</note>吾今得道，常行
<lb ed="ZW" n="0275a14"/>此法，況汝凡夫！勸諸學人，不得懈怠，<note place="inline">學心之人，
<lb ed="ZW" n="0275a15"/>少時妄念，名爲「懈怠」也。</note>縱恣六情，造作諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0275006" n="0275006"/>惡。<note place="inline">六
<lb ed="ZW" n="0275a16"/>情妄起，染著外塵，名爲「造作」。</note>何以故？凡夫壽命，稟
<lb ed="ZW" n="0275a17"/>道氣生，<note place="inline">不識是非曰「凡」，廣受生死曰「夫」。故曰「凡夫」。
<lb ed="ZW" n="0275a18"/>「稟」者，受也。「道氣」者，佛性是也。佛性者，不生不滅，不來
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0276a" n="0276a"/>
<lb ed="ZW" n="0276a01"/>不去，猶如天地，湛然不動。一切衆生，喩如草木，有生有滅。大地
<lb ed="ZW" n="0276a02"/>無滅，佛性亦復如是。其佛性體，量同虛空，等空法界。衆生依
<lb ed="ZW" n="0276a03"/>佛性中生，佛性中滅。識其佛性者，實不生不滅。猶如虛空，遍
<lb ed="ZW" n="0276a04"/>滿一切處。身中亦滿，身外亦滿，處處皆滿。非是散動，遍一切
<lb ed="ZW" n="0276a05"/>處，自性不動，常住不變。作此解者，身卽無常，佛性是常。故言
<lb ed="ZW" n="0276a06"/>佛性猶如大地，衆生譬如草木。爲此衆生稟道氣而生也。</note>法
<lb ed="ZW" n="0276a07"/>無有定。<note place="inline">生死之法，本性無定。無住無著，故言「不定」也。</note>
<lb ed="ZW" n="0276a08"/>以不定故，聖亦不定。何以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276001" n="0276001"/>不定？<note place="inline">「聖」者，正也。
<lb ed="ZW" n="0276a09"/>正體是常，言說流轉，故言「不定」也。</note>法如幻故，<note place="inline">無而見有，
<lb ed="ZW" n="0276a10"/>名之爲「幻」。</note>寂滅無爲<note place="inline">。緣慮已盡。</note>法如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276002" n="0276002"/>化故，<note place="inline">雖
<lb ed="ZW" n="0276a11"/>有而無，名之爲「化」。</note>冥寂無心。<note place="inline">入無漏智。</note>幻生於
<lb ed="ZW" n="0276a12"/>化，<note place="inline">五陰如幻，生於四大，四大是化。故言「幻生於化」也。</note>化
<lb ed="ZW" n="0276a13"/>生於幻。<note place="inline">四大是化生，四大生五陰。故言「化生於幻」也。</note>
<lb ed="ZW" n="0276a14"/>化生、幻死，各不相知。<note place="inline">「化生」爲四大緣合，「幻死」爲五
<lb ed="ZW" n="0276a15"/>陰分離。諸法無自性，是以各不相知。</note>衆生愚癡，織生死
<lb ed="ZW" n="0276a16"/>網，自纏自縛。<note place="inline">不識道理，名爲「愚癡」。生死不住，名之爲
<lb ed="ZW" n="0276a17"/>「織」。未得解脫，是大羅網。「纏」是十纏：一者無慚、二者無愧、
<lb ed="ZW" n="0276a18"/>三者睡眠、四者無悔、五者慳、六者妒、七者嫉、八者瞋、九者覆、
<lb ed="ZW" n="0276a19"/>十者三界。衆生於中縛繫，未得解脫，故言「自縛自纏」也。</note>十
<lb ed="ZW" n="0276a20"/>二地獄，身居其中。<note place="inline">六根、六塵，二六十二。閉塞其心，不
<lb ed="ZW" n="0276a21"/>得解脫。故名「地獄」也。</note>四大毒蛇，同共一室。<note place="inline">地大、
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0277a" n="0277a"/>
<lb ed="ZW" n="0277a01"/>水大、火大、風大，此之四大，能害法身，名之爲「蛇」。「一室」者，
<lb ed="ZW" n="0277a02"/>虛妄心是。</note>十八識賊，遍羅諸道。<note place="inline">六根、六塵、六識，三
<lb ed="ZW" n="0277a03"/>六十八。劫人功德，名之爲「賊」。煩惱非一，蔽障「諸道」也。</note>
<lb ed="ZW" n="0277a04"/>設有善念，隨生隨滅。<note place="inline">衆生無常，善根微弱，惡業強盛。
<lb ed="ZW" n="0277a05"/>前念生善，後念生惡，未聞少善。故云「隨生隨滅」也。</note>何有
<lb ed="ZW" n="0277a06"/>智者，不返<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277001" n="0277001"/>斯源<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277002" n="0277002"/>。<note place="inline">智人反照，凝神守一，故言「斯源」
<lb ed="ZW" n="0277a07"/>也。</note>六識爲根，心識爲本。<note place="inline">六識依心識生，是以心爲根
<lb ed="ZW" n="0277a08"/>本。</note>無明波浪，心識常動。<note place="inline">無明心昏，遍緣諸境，名之
<lb ed="ZW" n="0277a09"/>「波浪」也。</note>遊戲六情，造生死業，至死不捨。<note place="inline">「六情」
<lb ed="ZW" n="0277a10"/>者，六識是也。取捨不息，名爲「遊戲」。生死不捨，死復更生，故
<lb ed="ZW" n="0277a11"/>言「不捨」也。</note>無能制者，自在如王。<note place="inline">經曰：制之一處，無
<lb ed="ZW" n="0277a12"/>事不辨。衆生不覺，妄心流注，故言「如王」也。</note>是故我言，
<lb ed="ZW" n="0277a13"/>生死魔王，念念傷害。<note place="inline">生滅不住，傷害法身。</note>衆生不
<lb ed="ZW" n="0277a14"/>覺，輪迴生死，何由得出？<note place="inline">覺卽解脫，不覺卽輪迴也。</note>
<lb ed="ZW" n="0277a15"/>善男子，汝當正信三寶。<note place="inline">眞如佛性，性廣非無，湛然常
<lb ed="ZW" n="0277a16"/>住，不生不滅，名爲「佛寶」。口中演說，示道群生，令去是非，歸
<lb ed="ZW" n="0277a17"/>心一路，名爲「法寶」。四大<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277003" n="0277003"/>之身，東西行化，毀譽不動，等心
<lb ed="ZW" n="0277a18"/>無二，名爲「僧寶」。三同是心體，故名之異，理理<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277004" n="0277004"/>同於如。如
<lb ed="ZW" n="0277a19"/>是解者，名爲「正信」也。</note>道從信生，求善知識。」<note place="inline">信是道
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0278a" n="0278a"/>
<lb ed="ZW" n="0278a01"/>根，非信不生。故言「道從信生」也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0278a02"/><p xml:id="pZW01p0278a0201">照明菩薩白佛言：「世尊，何者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278001" n="0278001"/>名善知
<lb ed="ZW" n="0278a03"/>識<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278002" n="0278002"/>？」</p>
<lb ed="ZW" n="0278a04"/><p xml:id="pZW01p0278a0401">佛言：「心王菩薩是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278003" n="0278003"/>一切衆生眞善知識。
<lb ed="ZW" n="0278a05"/><note place="inline">心王菩薩，能破煩惱，永離生死，法性常寂，名「善知識」也。</note>汝
<lb ed="ZW" n="0278a06"/>當歸依，請求救護。<note place="inline">歸心空寂，識了了無生，名爲「救護」
<lb ed="ZW" n="0278a07"/>也。</note>心王菩薩神力無量，能拔汝苦。」<note place="inline">能拔三毒，名爲
<lb ed="ZW" n="0278a08"/>「神力」。五陰不生，卽是拔苦。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0278a09"/><p xml:id="pZW01p0278a0901">照明菩薩合掌白佛：「心王菩薩今在何處？
<lb ed="ZW" n="0278a10"/>我當普爲一切衆生請求救護。」<note place="inline">「掌」之言了，了合於
<lb ed="ZW" n="0278a11"/>道，道合於心，故言「合掌<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278004" n="0278004"/>」。本性淸淨，故言「白佛」也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0278a12"/><p xml:id="pZW01p0278a1201">佛言：「心王菩薩不近、不遠，不在中間。<note place="inline">「不
<lb ed="ZW" n="0278a13"/>近」，不在六根中間。「不遠」，不在六塵中間。「不在」，不住六識
<lb ed="ZW" n="0278a14"/>中間。愚人迷惑，不能了解，爲言有內、外、中間。智者觀之，空
<lb ed="ZW" n="0278a15"/>無所有也。</note>若欲得見，當觀五陰、十二入、十八界。
<lb ed="ZW" n="0278a16"/>身心端直，正念思惟。心王菩薩當至汝所，解煩
<lb ed="ZW" n="0278a17"/>惱結。<note place="inline">觀心空寂，滅煩惱結。「菩」之言「結」，「薩」之言「散」。
<lb ed="ZW" n="0278a18"/>能解煩惱結散，名爲「菩薩」也。</note>如是念念，精勤不捨，身
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0279a" n="0279a"/>
<lb ed="ZW" n="0279a01"/>心淸淨。心王菩薩卽至<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279001" n="0279001"/>其所，如應說法。」<note place="inline">「如」
<lb ed="ZW" n="0279a02"/>者，空也。「應」，猶慧也。內外身心，空無所有，名之爲「說法」
<lb ed="ZW" n="0279a03"/>也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0279a04"/><p xml:id="pZW01p0279a0401">「諸菩薩等，我本與汝及一切衆生同一性
<lb ed="ZW" n="0279a05"/>相，一體無異。<note place="inline">衆生身是佛，佛身是衆生身。同體異名，故
<lb ed="ZW" n="0279a06"/>言「無異」也。</note>汝自生心，強起分別，爲言我異。我
<lb ed="ZW" n="0279a07"/>實不異。<note place="inline">迷故言異，悟卽無別。</note>何以故？是煩惱性，
<lb ed="ZW" n="0279a08"/>性無所有，卽涅槃性<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279002" n="0279002"/>。涅槃之性，性無所有，卽
<lb ed="ZW" n="0279a09"/>煩惱性。<note place="inline">煩惱性自空，涅槃亦如是。</note>二性不二，名爲正
<lb ed="ZW" n="0279a10"/>性，名爲法性，<note place="inline">譬如眼目，同體異名，故言「不二」也。</note>佛所
<lb ed="ZW" n="0279a11"/>行處。<note place="inline">不二之性，是佛行處。經曰「行我行處，坐我坐處」是
<lb ed="ZW" n="0279a12"/>也。</note>是故我言，本無有異。」<note place="inline">衆生未悟，爲言身與佛別體，
<lb ed="ZW" n="0279a13"/>悟卽同體。舊來不異，非由今悟，始不異也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0279a14"/><p xml:id="pZW01p0279a1401">照明菩薩言：「若本不異，一切衆生，煩惱卽
<lb ed="ZW" n="0279a15"/>是涅槃？」</p>
<lb ed="ZW" n="0279a16"/><p xml:id="pZW01p0279a1601">答曰：「不然。我言煩惱，性無所有，爲涅槃
<lb ed="ZW" n="0279a17"/>耳。<note place="inline">要須慧眼，識煩惱性，畢竟空寂，名爲而作涅槃。非是肉眼
<lb ed="ZW" n="0279a18"/>所識煩惱而作涅槃也。</note>若言煩惱卽是涅槃，何得以涅
<lb ed="ZW" n="0279a19"/>槃還<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279003" n="0279003"/>惱涅槃？<note place="inline">識卽是涅槃，不識卽是煩惱也。</note>行人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279004" n="0279004"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0280a" n="0280a"/>
<lb ed="ZW" n="0280a01"/>善巧方便，觀察身心，得空慧力，<note place="inline">空寂無生，名爲「慧
<lb ed="ZW" n="0280a02"/>力」。</note>行頭陀法。靜亂不二，正念思惟。攢煩惱
<lb ed="ZW" n="0280a03"/>性，得性心淨。生無漏火，燒煩惱薪。名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280001" n="0280001"/>不動
<lb ed="ZW" n="0280a04"/>慧。不動而動，名方便慧。」<note place="inline">「不動」是定，而「動」是慧。
<lb ed="ZW" n="0280a05"/>故言「方便慧」也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0280a06"/><p xml:id="pZW01p0280a0601">心王菩薩語照明菩薩言：「我於爾時，入佛
<lb ed="ZW" n="0280a07"/>性海<note place="inline">海納百川，喩無分別。多出珍寶，卽喩智慧。故言「入佛
<lb ed="ZW" n="0280a08"/>性海」也。</note>甚深三昧，名法輪慧。<note place="inline">見現理不住，名爲「法
<lb ed="ZW" n="0280a09"/>輪慧」也。</note>不可思議煩惱之中，出生諸佛。」<note place="inline">煩惱名衆
<lb ed="ZW" n="0280a10"/>生，悟解卽是佛。故言「出生諸佛」。又曰：「凡夫與聖人，本來祇
<lb ed="ZW" n="0280a11"/>是一。解知卽作佛，迷故凡夫是」也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0280a12"/><p xml:id="pZW01p0280a1201">照明菩薩言：「何名方便慧？何名不動慧？
<lb ed="ZW" n="0280a13"/>何名法輪慧？」</p>
<lb ed="ZW" n="0280a14"/><p xml:id="pZW01p0280a1401">答曰：「六識心常動，其相如車輪，名爲方便
<lb ed="ZW" n="0280a15"/>慧。<note place="inline">雖轉而無分別所用，六識亦復如是。終日輪而未曾轉，終
<lb ed="ZW" n="0280a16"/>日動<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280002" n="0280002"/>而常靜。虛空無動，轉動亦皆是空也。</note>心王常不
<lb ed="ZW" n="0280a17"/>動，其相如車軸，名爲不動慧。<note place="inline">車雖運載，流轉不住，
<lb ed="ZW" n="0280a18"/>軸常不動。身遊東西，隨緣作務，心常不動。其義亦爾也。</note>一
<lb ed="ZW" n="0280a19"/>根中具六，六六三十六，其相如車輻，名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280003" n="0280003"/>爲法
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0281a" n="0281a"/>
<lb ed="ZW" n="0281a01"/>輪慧。<note place="inline">一根是心，心緣六根。眼中有眼識、耳識、鼻識、舌識、
<lb ed="ZW" n="0281a02"/>身識、意識。耳根中亦有眼、耳識、鼻識、舌識、意識。鼻識中亦
<lb ed="ZW" n="0281a03"/>有眼識等。身識中亦有眼識等。舌識中亦有眼識等。意識中亦
<lb ed="ZW" n="0281a04"/>有眼識等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0281001" n="0281001"/>。四大本來空，六識何曾有？智者巧分別，皆是空中
<lb ed="ZW" n="0281a05"/>立名字。名字無常定，名爲「法輪慧」也。</note>五陰以爲車，無
<lb ed="ZW" n="0281a06"/>相以爲牛，調御以一心，運載諸群生，趣向波若
<lb ed="ZW" n="0281a07"/>洲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0281002" n="0281002"/>。」<note place="inline">「波若洲」者，佛地也。又，「洲垣」者，涅槃是。涅槃者，
<lb ed="ZW" n="0281a08"/>波若是。波若者，能生佛。佛是波若智。智者巧分別，同一心體
<lb ed="ZW" n="0281a09"/>也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0281a10"/><p xml:id="pZW01p0281a1001">「諸菩薩等，汝當修行。一切衆生，常爲客
<lb ed="ZW" n="0281a11"/>塵煩惱之所覆蔽，不見佛性。<note place="inline">色、聲、香、味、觸、法，名
<lb ed="ZW" n="0281a12"/>爲「客塵」。衆生不覺，名爲覆蔽。「蔽」猶塞也。「塞」猶斷也。
<lb ed="ZW" n="0281a13"/>塞斷佛性智，使不現故，名爲「覆蔽」也。</note>如竹不鑽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0281003" n="0281003"/>，火卽
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0282a" n="0282a"/>
<lb ed="ZW" n="0282a01"/>不出。煩惱亦爾。若鑽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0282001" n="0282001"/>煩惱，佛性顯現。要
<lb ed="ZW" n="0282a02"/>須在定。心在定故，定力、慧力乃能鑽插<anchor xml:id="nkr_note_orig_0282002" n="0282002"/>。」<note place="inline">如來
<lb ed="ZW" n="0282a03"/>說法，義有多端。處要之方，莫過定<anchor xml:id="nkr_note_orig_0282003" n="0282003"/>慧。其足是卽佛身。故
<lb ed="ZW" n="0282a04"/>言「定慧力能鑽插<anchor xml:id="nkr_note_orig_0282004" n="0282004"/>」也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0282a05"/><p xml:id="pZW01p0282a0501">「譬如穀子，糠皮盡淨。雖蒙時節，雨水調
<lb ed="ZW" n="0282a06"/>適，芽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0282005" n="0282005"/>不能生。<note place="inline">糠皮喩煩惱。不生喩涅槃。</note>凡夫亦
<lb ed="ZW" n="0282a07"/>爾。若遇善友、諸佛、菩薩，示其方便，以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0282006" n="0282006"/>大乘
<lb ed="ZW" n="0282a08"/>法杖，鞭分別心。心蟲旣死，內外淸淨，毒害不
<lb ed="ZW" n="0282a09"/>生。加功磨瑩，心性調善。<note place="inline">「鞭」者，打也。打破無明，
<lb ed="ZW" n="0282a10"/>智慧流出。又言：五陰、三毒，諸見妄想，名爲「心蟲」。行人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0282007" n="0282007"/>
<lb ed="ZW" n="0282a11"/>觀之，空無所有，一時淸淨，名之爲「死」。身四威儀，性常空寂，
<lb ed="ZW" n="0282a12"/>見法漸明，故言「磨瑩」。道法平等，去離是非，爲「調善」也。</note>所
<lb ed="ZW" n="0282a13"/>作眞妙，常合聖道。<note place="inline">施爲擧動，皆合大道。</note>蕩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0282008" n="0282008"/>除塵
<lb ed="ZW" n="0282a14"/>垢，破無明殼。雖在生死，愛水澆灌，識芽種子，
<lb ed="ZW" n="0282a15"/>自然不生。身心淸淨，生法王家，入菩薩位。<note place="inline">不
<lb ed="ZW" n="0282a16"/>住有無，是菩薩位。</note>四弘不捨，<note place="inline">眼不取色，是一弘；耳不取
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0283a" n="0283a"/>
<lb ed="ZW" n="0283a01"/>聲，是二弘；鼻不取香，是三弘；舌不取味，是四弘。「弘」，猶「通」
<lb ed="ZW" n="0283a02"/>也。觀是四塵，本性自空，故言名爲「不捨」也。</note>有大方便，
<lb ed="ZW" n="0283a03"/>巧度衆生。」</p>
<lb ed="ZW" n="0283a04"/><p xml:id="pZW01p0283a0401">照明菩薩言：「云何名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0283001" n="0283001"/>衆生？」</p>
<lb ed="ZW" n="0283a05"/><p xml:id="pZW01p0283a0501">答曰：「煩惱愛結，名爲衆生。若能攝心，寂
<lb ed="ZW" n="0283a06"/>然無念，無生、無滅，妙慧成就，度脫衆生。」<note place="inline">識衆生
<lb ed="ZW" n="0283a07"/>無衆生，名爲「度衆生」也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0283a08"/><p xml:id="pZW01p0283a0801">照明菩薩言：「觀煩惱性，內度衆生，其相可
<lb ed="ZW" n="0283a09"/>解。外法云何？」</p>
<lb ed="ZW" n="0283a10"/><p xml:id="pZW01p0283a1001">心王菩薩言：「如是！如是！如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0283002" n="0283002"/>汝所問，
<lb ed="ZW" n="0283a11"/>內外不異。雖復不異，要先觀內。一煩惱淨，衆
<lb ed="ZW" n="0283a12"/>多法淨。<note place="inline">一心淸淨，八萬四千煩惱悉皆淸淨。經曰：心淨則
<lb ed="ZW" n="0283a13"/>佛土淨也。</note>何以故爾？內是外根源，<note place="inline">內心是外根。無
<lb ed="ZW" n="0283a14"/>明株杌旣斷，六師自然消滅也。</note>衆聖之源。<note place="inline">前佛後佛，皆同
<lb ed="ZW" n="0283a15"/>此悟。故云「衆聖之源」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0283003" n="0283003"/>。</note>得斯要<anchor xml:id="nkr_note_orig_0283004" n="0283004"/>法，法度衆
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0284a" n="0284a"/>
<lb ed="ZW" n="0284a01"/>生。」<note place="inline">煩惱是衆生，淸淨是法。故言「法度衆生」也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0284001" n="0284001"/>。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0284a02"/><p xml:id="pZW01p0284a0201">「衆生無盡，佛身無盡；衆生無邊，佛身無
<lb ed="ZW" n="0284a03"/>邊；衆生之性卽虛空性，虛空之性卽衆生性。由
<lb ed="ZW" n="0284a04"/>有衆生，卽有佛生。若無衆生，佛亦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0284002" n="0284002"/>不生。<note place="inline">離
<lb ed="ZW" n="0284a05"/>衆生無佛，離佛無衆生。轉妄入眞，卽是佛生。有佛、有衆生，聲
<lb ed="ZW" n="0284a06"/>聞見。無佛、無衆生，菩薩見也。</note>是故我言：『諸佛菩薩，
<lb ed="ZW" n="0284a07"/>常度衆生。<note place="inline">佛者，覺也。覺煩惱性，本來淸淨。「淨」卽是佛。
<lb ed="ZW" n="0284a08"/>故言「佛度衆生」也。</note>有因緣故，方便巧說，衆生度
<lb ed="ZW" n="0284a09"/>佛。』<note place="inline">轉衆生身作佛身，故云「衆生度佛」也。</note>我常宣說：
<lb ed="ZW" n="0284a10"/>『諸法平等，無有二相。佛度衆生，衆生度佛，始
<lb ed="ZW" n="0284a11"/>名平等。』」<note place="inline">佛性本來空，衆生性亦空。一空無有二，故號爲平
<lb ed="ZW" n="0284a12"/>等。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0284a13"/><p xml:id="pZW01p0284a1301">佛吿心王菩薩言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0284003" n="0284003"/>：「善哉！善哉！<note place="inline">「佛吿心王
<lb ed="ZW" n="0284a14"/>菩薩」，達平等性是也。</note>汝入<anchor xml:id="nkr_note_orig_0284004" n="0284004"/>究竟陀羅尼慧，無礙大
<lb ed="ZW" n="0284a15"/>辯。<note place="inline">心不來不去，不生不滅，不取不捨，名爲「究竟」。「陀羅尼」
<lb ed="ZW" n="0284a16"/>者，西國語也，此土<anchor xml:id="nkr_note_orig_0284005" n="0284005"/>往翻作「總持」。若達實相，故言爲「總持
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0285a" n="0285a"/>
<lb ed="ZW" n="0285a01"/>大辯」也。</note>於諸菩薩大衆之中，作師子吼，顯平等
<lb ed="ZW" n="0285a02"/>法。我於餘經竟未說之，<note place="inline">前心證粗，細尋未盡。故言「餘
<lb ed="ZW" n="0285a03"/>經竟無說之」也。</note>今於頭陀大乘方等。心王菩薩，大
<lb ed="ZW" n="0285a04"/>衆純熟，智慧明淨，<note place="inline">眼見一切十方，不起二相，等同一虛
<lb ed="ZW" n="0285a05"/>空，亦辨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285001" n="0285001"/>東西南北也。</note>大慈大悲，利根大士，堪聞大
<lb ed="ZW" n="0285a06"/>法。菩薩方便，所以說之。<note place="inline">法體無言，菩薩慈悲，所以
<lb ed="ZW" n="0285a07"/>說。接引衆生，令入言說也。</note>法相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285002" n="0285002"/>深邃，難信難解。
<lb ed="ZW" n="0285a08"/><note place="inline">眞法無形，非凡夫之所見，是以「難信」。理性幽玄，玄而頗識，故
<lb ed="ZW" n="0285a09"/>言「難解」。修學大乘，有眼慧者，乃能信解也。</note>二乘凡夫，
<lb ed="ZW" n="0285a10"/>鈍根小智，雖聞妙法，無慧方便，不生信樂。」<note place="inline">聲
<lb ed="ZW" n="0285a11"/>聞、緣覺，名爲「二乘」。聲聞之人，不見玄門，唯見聲、香、味、觸、
<lb ed="ZW" n="0285a12"/>法，深生繫著，妄生逆觀，從香味推至微塵，從微塵推至虛空。色
<lb ed="ZW" n="0285a13"/>心不起，名爲「涅槃」。獲羅漢果，名爲「鈍根」。凡夫、緣覺之人，
<lb ed="ZW" n="0285a14"/>不識本性，妄觀十二因緣，名爲「數不起」。將爲究竟，卽取辟支
<lb ed="ZW" n="0285a15"/>佛果，是名爲「小智」。由執相故，聞空妙理，如盲如聾，都無所
<lb ed="ZW" n="0285a16"/>見，故言「不生信樂」也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0285a17"/><p xml:id="pZW01p0285a1701">「善男子，我滅度後，多有衆生，放逸自恣，
<lb ed="ZW" n="0285a18"/>或犯四重、五無間罪。<note place="inline">癡恚嫉妒<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285003" n="0285003"/>，名爲「四重罪」。不用
<lb ed="ZW" n="0285a19"/>他好，名爲「癡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285004" n="0285004"/>」；瞋不出口，名爲「恚」；恐人勝己，名爲「嫉」；見
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0286a" n="0286a"/>
<lb ed="ZW" n="0286a01"/>他好彰其美，名爲「妒」。亦名「四蛇」。五陰妄生，是「五<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286001" n="0286001"/>無間
<lb ed="ZW" n="0286a02"/>重罪」也。</note>作一闡提，無歸依處。<note place="inline">一向空見，謂無罪福，
<lb ed="ZW" n="0286a03"/>名「一闡提」。不識本性，流浪生死，故言「無歸依處」也。</note>當念
<lb ed="ZW" n="0286a04"/>心王菩薩，學頭陀法。<note place="inline">空淨心是。</note>心王菩薩，大慧
<lb ed="ZW" n="0286a05"/>方便，慈悲衆生，怨親不二。<note place="inline">聲聞之人，以五陰爲怨，涅
<lb ed="ZW" n="0286a06"/>槃爲親。厭苦求樂，名曰「聲聞」。菩薩慈悲，苦樂因體，故云「不
<lb ed="ZW" n="0286a07"/>二」也。</note>若有信心，卽開方便。示實相門，說法巧
<lb ed="ZW" n="0286a08"/>妙，令人易解。<note place="inline">巧則易受，妙則易解。</note>衆生聞已，不生
<lb ed="ZW" n="0286a09"/>異念。」<note place="inline">忘懷絕慮，湛若虛空處。故云「不生異念」也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0286a10"/><p xml:id="pZW01p0286a1001">心王菩薩卽爲說法，諸菩薩等正念聽受。
<lb ed="ZW" n="0286a11"/>「諸法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286002" n="0286002"/>實相卽衆生相。<note place="inline">深達實相，名爲「聽受」。</note>若
<lb ed="ZW" n="0286a12"/>心取捨，卽遠實相。<note place="inline">取求涅槃，捨於煩惱，是「遠實相」也。</note>
<lb ed="ZW" n="0286a13"/>實相曰道，道字無爲。<note place="inline">虛寂心是也。</note>無爲曰一，一
<lb ed="ZW" n="0286a14"/>是慧刀，割斷諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286003" n="0286003"/>見。<note place="inline">解了無生，諸見自滅，故言「割斷」
<lb ed="ZW" n="0286a15"/>也。</note>見根不生，名爲解脫，解脫名空。<note place="inline">「空」卽是佛
<lb ed="ZW" n="0286a16"/>也。</note>空虛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286004" n="0286004"/>身心，淸淨無染，名爲波若。<note place="inline">「波若」，佛
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0287a" n="0287a"/>
<lb ed="ZW" n="0287a01"/>之異名。</note>波若名慧，慧名心光<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287001" n="0287001"/>，照陰、入、界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287002" n="0287002"/>。
<lb ed="ZW" n="0287a02"/>闇室開明，明明無盡。無盡心光，名涅槃智，智
<lb ed="ZW" n="0287a03"/>能巧慧。四大城邑，五陰精舍。<note place="inline">四大無我，假喩城邑。
<lb ed="ZW" n="0287a04"/>五陰空寂，是佛精舍。</note>善惡心起，名爲調達。<note place="inline">法本無生，
<lb ed="ZW" n="0287a05"/>妄起善惡，名爲「調達」也。</note>色心不二，名曰如來。<note place="inline">身卽
<lb ed="ZW" n="0287a06"/>是色，色與心合，名爲「色心」。色心平等，心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287003" n="0287003"/>等虛空，色亦如
<lb ed="ZW" n="0287a07"/>是。色身本來性是虛空，衆生不悟，謂色是眞。其色本來性是虛
<lb ed="ZW" n="0287a08"/>空。四大從香味生，香味從微塵生，微塵從虛空生。空卽虛空，
<lb ed="ZW" n="0287a09"/>生微塵空，空亦是空。微塵生香味，香味<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287004" n="0287004"/>亦是空。香味生四
<lb ed="ZW" n="0287a10"/>大，四大亦是空。四大成是其身，身亦是空。色之與心，無非<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287005" n="0287005"/>
<lb ed="ZW" n="0287a11"/>虛空一合之相。一切衆生，共迷心色。謂心是有，謂色是眞。故
<lb ed="ZW" n="0287a12"/>名爲「生」。智者觀之，無非<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287006" n="0287006"/>虛空一合之相。名曰「如來」。無
<lb ed="ZW" n="0287a13"/>無衆生，故離衆生垢。旣無衆生，亦無涅槃。是故經曰：不住世
<lb ed="ZW" n="0287a14"/>間，不住涅槃，名爲「解脫」也。</note>徒衆眷屬，八萬四千，寂
<lb ed="ZW" n="0287a15"/>寞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287007" n="0287007"/>淸虛，湛然淸淨。<note place="inline">八萬四千煩惱，名爲「眷屬」。行
<lb ed="ZW" n="0287a16"/>人悟之，悉皆淸淨。卽是八萬四千波羅蜜，亦名八萬四千三昧，
<lb ed="ZW" n="0287a17"/>亦名八萬四千法門，亦名八萬四千菩薩，亦名八萬四千寶塔，亦
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0288a" n="0288a"/>
<lb ed="ZW" n="0288a01"/>名八萬四千師子之座<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288001" n="0288001"/>也。</note>各各護持，菩薩淨戒。」<note place="inline">淸
<lb ed="ZW" n="0288a02"/>淨無生，是菩薩戒。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0288a03"/><p xml:id="pZW01p0288a0301">爾時照明菩薩卽從座起，頂禮佛足，<note place="inline">「座」者，
<lb ed="ZW" n="0288a04"/>空也。從空生慧，目之爲「起」。「頂」者，極；「禮」者，體也。我身
<lb ed="ZW" n="0288a05"/>心眞極不動，名爲「佛足」也。</note>普爲當來衆生諮啓二事：
<lb ed="ZW" n="0288a06"/><note place="inline">「當來衆生」者，後念心是。「諮」者，請也。「啓」，猶「開」也。請
<lb ed="ZW" n="0288a07"/>開定、慧兩門，故言「二事」也。</note>「諸菩薩等行頭陀時，受
<lb ed="ZW" n="0288a08"/>持何戒？云何名持，云何名犯？」</p>
<lb ed="ZW" n="0288a09"/><p xml:id="pZW01p0288a0901">佛吿照明菩薩：「汝大慈大悲，入他心三昧。
<lb ed="ZW" n="0288a10"/><note place="inline">觀煩惱，知煩惱性空，是「他心三昧」也。</note>當來衆生無有慧
<lb ed="ZW" n="0288a11"/>明諮問於我。汝今<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288002" n="0288002"/>諦聽，當爲汝說。」</p>
<lb ed="ZW" n="0288a12"/><p xml:id="pZW01p0288a1201">「行頭陀時，前作方便，斷內外賊，翻邪歸
<lb ed="ZW" n="0288a13"/>正。<note place="inline">內有六根，外有六塵。行人觀之，空無所有，名曰「斷賊」
<lb ed="ZW" n="0288a14"/>也。</note>七日七夜，澄淨身心。<note place="inline">初學心人，七日七夜，澄靜身
<lb ed="ZW" n="0288a15"/>心，使不散亂，令識性息。七識流注，昏闇不明，目<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288003" n="0288003"/>之爲夜。
<lb ed="ZW" n="0288a16"/>七識微<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288004" n="0288004"/>靜，湛然常住，慧眼分明，照之如日也。</note>端坐一室，
<lb ed="ZW" n="0288a17"/>正念思惟。<note place="inline">空寂無生，名之爲「室」。</note>觀身實相，受佛
<lb ed="ZW" n="0288a18"/>心戒，<note place="inline">「觀」者，看也。看其身心，猶如虛空，無有相貌，名爲「心
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0289a" n="0289a"/>
<lb ed="ZW" n="0289a01"/>戒」也。</note>名曰法叉戒。<note place="inline">「叉」謂除煩惱，「戒」能斷生死。</note>
<lb ed="ZW" n="0289a02"/>戒<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289001" n="0289001"/>有二種：內戒、外戒。何名爲內戒？覺觀心
<lb ed="ZW" n="0289a03"/>動，卽犯內戒<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289002" n="0289002"/>，破內頭陀。<note place="inline">戒性如虛空，無有動念。動
<lb ed="ZW" n="0289a04"/>念起者，名「破內戒」也。</note>覺有身相，卽犯外戒，破外頭
<lb ed="ZW" n="0289a05"/>陀。<note place="inline">身如木石，本無所覺。妄見身相，名「破外戒」。</note>若犯內
<lb ed="ZW" n="0289a06"/>戒，毀滅法身。<note place="inline">攀緣心是。</note>若犯外戒，傷害色身。
<lb ed="ZW" n="0289a07"/><note place="inline">貪瞋癡也。</note>犯內外戒，非我弟子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289003" n="0289003"/>。雖復多聞，分
<lb ed="ZW" n="0289a08"/>別講說十二部經，二時頭陀，不能守護佛法寶
<lb ed="ZW" n="0289a09"/>城。<note place="inline">多聞講說，心緣外境。不行無生，焉能守護也！</note>心散外
<lb ed="ZW" n="0289a10"/>逸，念念誹謗，名極重罪，名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289004" n="0289004"/>一闡提。」思想亂起，
<lb ed="ZW" n="0289a11"/>不念無生，名「誹謗」。妄緣轉多，名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289005" n="0289005"/>「極重罪」。心無依止，口
<lb ed="ZW" n="0289a12"/>妄說空，不識空體，名「一闡提」也。</p>
<lb ed="ZW" n="0289a13"/><p xml:id="pZW01p0289a1301">照明菩薩卽白佛言：「凡夫愚癡，貪名求利，
<lb ed="ZW" n="0289a14"/>不依聖敎，<note place="inline">不識眞理，名曰「愚夫」。名相本空，妄想貪著，名
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0290a" n="0290a"/>
<lb ed="ZW" n="0290a01"/>爲「求利」。不念無生，違佛聖敎也。</note>不遇善友，破頭陀
<lb ed="ZW" n="0290a02"/>戒。唯願世尊大慈大悲，哀愍衆生，示其正道。」</p>
<lb ed="ZW" n="0290a03"/><p xml:id="pZW01p0290a0301">佛吿照明菩薩：「善哉！善哉！汝爲衆生，
<lb ed="ZW" n="0290a04"/>巧問斯事，我今當說。」</p>
<lb ed="ZW" n="0290a05"/><p xml:id="pZW01p0290a0501">「三界虛妄，皆心所作。<note place="inline">貪爲欲界，瞋爲色界，癡爲
<lb ed="ZW" n="0290a06"/>無色界。「界」，猶「隔」也。不見佛性，名之爲「界」。行人觀之，
<lb ed="ZW" n="0290a07"/>空無所有。名爲「出三界」，亦名「三解脫」。</note>若欲懺悔，五
<lb ed="ZW" n="0290a08"/>蓋樹下，靜坐思惟。<note place="inline">經曰：一切業障海，皆從妄想生。若
<lb ed="ZW" n="0290a09"/>欲懺悔者，端坐念實相，是名第一懺。「五蓋」者。貪欲蓋、瞋恚
<lb ed="ZW" n="0290a10"/>蓋、睡眠蓋、<anchor xml:id="nkr_note_add_0290a1001" n="0290a1001"/><anchor xml:id="beg0290a1001" n="0290a1001"/>掉<anchor xml:id="end0290a1001"/>悔蓋、疑蓋。能覆佛性，名之爲「蓋」。行人觀之，
<lb ed="ZW" n="0290a11"/>空無所有，名爲「懺悔」也。</note>正觀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290001" n="0290001"/>身內，與心論議，捔
<lb ed="ZW" n="0290a12"/>智慧力。<note place="inline">生死不住爲「論」，寂滅不生爲「議」。法與煩惱相競
<lb ed="ZW" n="0290a13"/>爲「捔」，體達無相，名爲「智慧力」也。</note>煩惱論師，歸依受
<lb ed="ZW" n="0290a14"/>化。<note place="inline">妄想不生，名爲「受化」。</note>息諍訟業，起於眞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290002" n="0290002"/>心。
<lb ed="ZW" n="0290a15"/><note place="inline">心體淸虛，離諸生滅，名爲「息諍」。</note>於諸菩薩四衆之前，
<lb ed="ZW" n="0290a16"/>各觀心性。<note place="inline">生、老、病、死，名爲「四衆」。各觀心性自空，無
<lb ed="ZW" n="0290a17"/>我、人、衆生、壽者也。</note>性非內外，亦非中間。<note place="inline">三處皆空，
<lb ed="ZW" n="0290a18"/>空無內、外、中間也。</note>心性離故，罪垢亦離<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290003" n="0290003"/>。<note place="inline">行人自觀，
<lb ed="ZW" n="0290a19"/>心性自離，心性本空，空故無罪。是名爲佛也。</note>如是念念，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0291a" n="0291a"/>
<lb ed="ZW" n="0291a01"/>行法成<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291001" n="0291001"/>時，法性智水，空中灌注。<note place="inline">法水凝靜，湛然
<lb ed="ZW" n="0291a02"/>無相。不見內外，名爲「灌注」。</note>洗浣罪垢，戒根卽生。」
<lb ed="ZW" n="0291a03"/><note place="inline">洗生滅之罪垢，識法體之無生。故名「戒根」也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0291a04"/><p xml:id="pZW01p0291a0401">「頭陀法戒，淸淨如本。<note place="inline">「如」是不動，「本」卽是心。
<lb ed="ZW" n="0291a05"/>心生於道，道生萬物。故言「如本」也。</note>如是懺悔，千劫萬
<lb ed="ZW" n="0291a06"/>劫，極大重<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291002" n="0291002"/>罪，一念消融。<note place="inline">貪煩惱名「千劫」；瞋煩惱
<lb ed="ZW" n="0291a07"/>名「萬劫」；癡煩惱名「極重罪」。行人諦觀無所有，合一相理，故
<lb ed="ZW" n="0291a08"/>曰「消融」。</note>如是觀時，不見罪性在內、在外，不住
<lb ed="ZW" n="0291a09"/>中間。於諸觀中，最爲第一。<note place="inline">此觀明空遣陰，諸相平等
<lb ed="ZW" n="0291a10"/>無生，故爲「第一」也。</note>無心無緣，前後際<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291003" n="0291003"/>斷。<note place="inline">平等無
<lb ed="ZW" n="0291a11"/>二，故言「際<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291004" n="0291004"/>斷」。</note>心、心數法，畢竟不生。<note place="inline">無漏心是。</note>
<lb ed="ZW" n="0291a12"/>學波<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291005" n="0291005"/>若心，名爲正觀。<note place="inline">言語道斷，心行處滅，名爲「正
<lb ed="ZW" n="0291a13"/>觀」也。</note>大慈大悲，滅煩惱種<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291006" n="0291006"/>，生菩提芽，<note place="inline">初證菩提，
<lb ed="ZW" n="0291a14"/>道果未成，名「菩提芽」。</note>慧方便觀。」<note place="inline">了煩惱性，卽是菩提。
<lb ed="ZW" n="0291a15"/>智者巧說，故言「方便」也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0291a16"/><p xml:id="pZW01p0291a1601">「其頭陀師，先調心馬，善巧調御，轡勒其
<lb ed="ZW" n="0291a17"/>心，不令馳散。常好坐禪，<note place="inline">靜念無緣，名爲「轡勒」。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0292a" n="0292a"/>
<lb ed="ZW" n="0292a01"/>「馳」者，速也。速走散亂，名爲「衆生」。空寂無心，卽是「坐禪」。</note>
<lb ed="ZW" n="0292a02"/>在空閑處，澄停不亂。心鏡明淨，<note place="inline">心不緣境，境不攝
<lb ed="ZW" n="0292a03"/>心，心心攝境，自在無礙，故曰「空閑」。佛性光明，超過定亂，名
<lb ed="ZW" n="0292a04"/>爲「心鏡」。一切皆照，故曰「明淨」也。</note>進止安詳。所有
<lb ed="ZW" n="0292a05"/>慧解，不從他聞，自從心樹，發生利智。<note place="inline">自悟取道，
<lb ed="ZW" n="0292a06"/>心眼圓明，發生利智，故云「不從他聞」也。</note>降內外賊，摧破
<lb ed="ZW" n="0292a07"/>四魔。<note place="inline">眼見色是一魔；耳聽聲是二魔；鼻嗅香是三魔；舌知味
<lb ed="ZW" n="0292a08"/>是四魔。「魔」者，相也。行人度之，悉皆淸淨，故言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0292001" n="0292001"/>「摧破四
<lb ed="ZW" n="0292a09"/>魔」也。</note>觀解現前，<note place="inline">心性淸淨，見理分明，恒無錯謬，故曰「現
<lb ed="ZW" n="0292a10"/>前」也。</note>身心淸淨，與道相應。<note place="inline">心合於道，道合於心，故
<lb ed="ZW" n="0292a11"/>曰「相應」。</note>善達法相，隨觀講經，不依文字。<note place="inline">悟達之
<lb ed="ZW" n="0292a12"/>人，不誦舊語。法眼開明，自然能說。說破道理，名曰「講經」。
<lb ed="ZW" n="0292a13"/>故言「道不依文字」也。</note>設有言說，猶如虛空。<note place="inline">虛空無
<lb ed="ZW" n="0292a14"/>邊，法亦無邊。虛空無盡，法亦無盡。故言「猶如虛空」也。</note>直
<lb ed="ZW" n="0292a15"/>語、眞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0292002" n="0292002"/>語，不誑衆生。<note place="inline">「直」者，定也。「語」，猶「慧」也。
<lb ed="ZW" n="0292a16"/>故言「直語」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0292003" n="0292003"/>。體無虛假曰「眞」，智談妙理曰「語」，故言「眞
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0293a" n="0293a"/>
<lb ed="ZW" n="0293a01"/>語」。衆生得道有實，故言「不誑衆生」。</note>令諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0293001" n="0293001"/>聽者開發
<lb ed="ZW" n="0293a02"/>慧眼。<note place="inline">常入空寂，名爲「聽」法；見理分明，是名「慧眼」也。</note>助
<lb ed="ZW" n="0293a03"/>佛揚化，使盲冥衆生一時醒悟。<note place="inline">迷心頓解，名爲「醒
<lb ed="ZW" n="0293a04"/>悟」。</note>功德、智慧，二種莊嚴，法利具足。」<note place="inline">能除煩惱名
<lb ed="ZW" n="0293a05"/>「功」，妙識無生忍曰「德」，故曰「功德」。善知一切，名之爲「智」；
<lb ed="ZW" n="0293a06"/>識達空源，目之爲「慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0293002" n="0293002"/>」。無想心中，而自莊嚴，名之曰「具足」。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0293a07"/><p xml:id="pZW01p0293a0701">「其頭陀師，內解<anchor xml:id="nkr_note_orig_0293003" n="0293003"/>三藏，方乃爲師。戒藏、
<lb ed="ZW" n="0293a08"/>定藏、慧藏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0293004" n="0293004"/>。何名戒藏？藏名貪相，貪相不生，
<lb ed="ZW" n="0293a09"/>善惡不二，不二之性，卽具尸羅，名爲戒藏。何
<lb ed="ZW" n="0293a10"/>名定藏？藏名瞋相，瞋相不生，靜亂不二，究竟
<lb ed="ZW" n="0293a11"/>寂滅，卽具禪那，名爲定藏。何名慧藏？藏名癡
<lb ed="ZW" n="0293a12"/>相，癡相不生，不生而生，生眞實慧，卽具波<anchor xml:id="nkr_note_orig_0293005" n="0293005"/>
<lb ed="ZW" n="0293a13"/>若，名爲慧藏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0293006" n="0293006"/>。通達此三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0293007" n="0293007"/>者，名爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0293008" n="0293008"/>三藏
<lb ed="ZW" n="0293a14"/>師，始名師子吼；能破三毒，入一相門，名師子
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0294a" n="0294a"/>
<lb ed="ZW" n="0294a01"/>吼。貪瞋癡無，名大法師<anchor xml:id="nkr_note_orig_0294001" n="0294001"/>，<note place="inline">貪瞋不生，名「法師」。非是
<lb ed="ZW" n="0294a02"/>名聞講說，名爲「法師」也。</note>大頭陀師，<note place="inline">空淨心是。</note>大精進
<lb ed="ZW" n="0294a03"/>師，<note place="inline">心無動念曰「精」，轉加深妙曰「進」。</note>不誑衆生師，大
<lb ed="ZW" n="0294a04"/>淸淨師，<note place="inline">無心生是。</note>大解脫師，<note place="inline">煩惱不生名「解」，免生死
<lb ed="ZW" n="0294a05"/>苦爲「脫」。故云「大解脫師」也。</note>無繫縛師，大持戒師。
<lb ed="ZW" n="0294a06"/><note place="inline">虛無心是也。</note>善爲衆生方便說法，一一開解<note place="inline">種種演
<lb ed="ZW" n="0294a07"/>說，皆合無心。從一生多，多不異一。故云「開解」也。</note>不生
<lb ed="ZW" n="0294a08"/>滅心，<note place="inline">常住心是。又曰：道體虛無，離諸生滅也。</note>說實相
<lb ed="ZW" n="0294a09"/>法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0294002" n="0294002"/>。<note place="inline">了衆生相，名爲「實相」也。</note>不妄語師。」<note place="inline">眞如心是。
<lb ed="ZW" n="0294a10"/>又曰：生滅永除，卽非妄語也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0294a11"/><p xml:id="pZW01p0294a1101">「出家、在家，四部弟子，修行此法，<note place="inline">不著三界，
<lb ed="ZW" n="0294a12"/>名曰「出家」。空寂無生，故曰「出家」。</note>十八種物，自隨己
<lb ed="ZW" n="0294a13"/>身。<note place="inline">「十八種物」者，十八界是。「隨」者，煩惱。愼己法身，淸淨
<lb ed="ZW" n="0294a14"/>無染也。</note>常行乞食，少欲知足。<note place="inline">心常念寂，故曰「常行」。
<lb ed="ZW" n="0294a15"/>「乞食」，無上正智之食。「少欲知足」者，謂不念內外諸法也。</note>
<lb ed="ZW" n="0294a16"/>正中一食，不二時食。<note place="inline">中道正觀，一相之食。「不二食」
<lb ed="ZW" n="0294a17"/>者，無善惡兩心，故云「不二時食」也。</note>從頭陀時<anchor xml:id="nkr_note_orig_0294003" n="0294003"/>，日日十
<lb ed="ZW" n="0294a18"/>二時移，<note place="inline">「時」者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0294004" n="0294004"/>，行人悟道之時。「移」者，轉也。轉卻生死
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0295a" n="0295a"/>
<lb ed="ZW" n="0295a01"/>十惡，根塵自然無著。故曰「時移」也。</note>不樂本處。<note place="inline">永離生
<lb ed="ZW" n="0295a02"/>死之處，常行空寂之道。</note>遠離聚落，<note place="inline">內外根塵，名爲「聚落」。
<lb ed="ZW" n="0295a03"/>觀身空寂，卽是「遠離」也。</note>不近不遠，<note place="inline">心遊外散，將知「不
<lb ed="ZW" n="0295a04"/>近」。迴心念寂，故言「不遠<anchor xml:id="nkr_note_orig_0295001" n="0295001"/>」也。</note>空閑靜處，塚間樹下，
<lb ed="ZW" n="0295a05"/>繫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0295002" n="0295002"/>念思惟。<note place="inline">一切煩惱盡，理入涅槃。「塚間」，不捨煩惱，
<lb ed="ZW" n="0295a06"/>不入涅槃，名曰「塚間」。亦曰「樹下」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0295003" n="0295003"/>，亦心爲樹，樹大無相，遍
<lb ed="ZW" n="0295a07"/>覆三千參羅萬象<anchor xml:id="nkr_note_orig_0295004" n="0295004"/>，陰蓋衆生，淸涼解脫，故言「樹下」。</note>一心
<lb ed="ZW" n="0295a08"/>禪寂，觀身實相，雜念不生。<note place="inline">萬法虛融，本無所動，故云
<lb ed="ZW" n="0295a09"/>「不生」也。</note>巧慧方便，凝靜心王，令身調善。<note place="inline">惡從心
<lb ed="ZW" n="0295a10"/>生。心靜無緣，入深三昧，自然調善也。</note>震大法鼓，摧伏
<lb ed="ZW" n="0295a11"/>異學，<note place="inline">學大法鼓，響以遠聞。入微妙境，境絕意識。異學斯亡
<lb ed="ZW" n="0295a12"/>也。</note>外道邪師。入佛性海，<note place="inline">六根，「外道」；三毒是「邪
<lb ed="ZW" n="0295a13"/>師」。行人觀之，空無所有。名「入佛性海」也。</note>煩惱風息。
<lb ed="ZW" n="0295a14"/>波浪不生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0295005" n="0295005"/>，妄識不起。種性淸淨，生如來家。<note place="inline">心
<lb ed="ZW" n="0295a15"/>淸意淨。「如」者，不動；「來」者，會也。會合無生，是「如來家」
<lb ed="ZW" n="0295a16"/>也。</note>與諸菩薩，論頭陀法。」<note place="inline">法性衝玄，無生不動，是「頭
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0296a" n="0296a"/>
<lb ed="ZW" n="0296a01"/>陀法」也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0296a02"/><p xml:id="pZW01p0296a0201">爾時心王菩薩語諸菩薩言：「頭陀淨法，是
<lb ed="ZW" n="0296a03"/>法微妙，甚深玄奧，<note place="inline">寂滅無生，是名「玄奧」也。</note>諸行中
<lb ed="ZW" n="0296a04"/>上。<note place="inline">法門雖多，空寂第一。</note>我等云何敢問斯事？今當
<lb ed="ZW" n="0296a05"/>承佛大威神力。」卽從座起，合掌向佛。<note place="inline">無生不動名
<lb ed="ZW" n="0296a06"/>「威」；智慧無礙曰「神」，故言「威神力」。「卽從座起」者，引《觀音
<lb ed="ZW" n="0296a07"/>註》，簡三種心：凡夫心、聲聞心、菩薩心。凡夫心浮造惡業，沒在
<lb ed="ZW" n="0296a08"/>三有，不能得起。聲聞之人，但見於空，不見不空，不行中道，不
<lb ed="ZW" n="0296a09"/>見佛性，沉心住空，不能得起。菩薩心不沉不浮。不沉故不同小
<lb ed="ZW" n="0296a10"/>乘；不浮故不同凡夫。離此二行，是菩薩行。故云「卽從座起」
<lb ed="ZW" n="0296a11"/>也。</note>却住一面。<note place="inline">「卻」者，迴也，返照。「住」言不動。凝靜神
<lb ed="ZW" n="0296a12"/>明，故云「一面」也。</note>先澄停心海，<note place="inline">行人心不入煩惱大海，不
<lb ed="ZW" n="0296a13"/>能得無價寶珠。靜心之水澄，猶如虛空，湛然不動。名爲「心
<lb ed="ZW" n="0296a14"/>海」，亦名「寶珠」。珠喩佛性也。</note>入無盡三昧。<note place="inline">不捨煩惱，
<lb ed="ZW" n="0296a15"/>而入涅槃，名「無盡三昧」也。</note>從三昧起，知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0296001" n="0296001"/>大衆疑。
<lb ed="ZW" n="0296a16"/>卽向佛說：「何故頭陀止取正月十五日至三月十
<lb ed="ZW" n="0296a17"/>五日？復何因緣，取八月十五日至十月十五日？
<lb ed="ZW" n="0296a18"/>何者名『頭』？何者名『陀』？新學諸菩薩咸有疑
<lb ed="ZW" n="0296a19"/>心，願爲大衆，慈悲解釋疑網垢累，令得解脫。」</p>
<lb ed="ZW" n="0296a20"/><p xml:id="pZW01p0296a2001">爾時世尊吿心王菩薩：「汝能巧問，我今善
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0297a" n="0297a"/>
<lb ed="ZW" n="0297a01"/>答，令衆喜悅。善男子！汝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0297001" n="0297001"/>等審聽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0297002" n="0297002"/>。汝心
<lb ed="ZW" n="0297a02"/>令無異念，當爲汝說。」</p>
<lb ed="ZW" n="0297a03"/><p xml:id="pZW01p0297a0301">「頭陀正法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0297003" n="0297003"/>取正月十五日者，衆生垢重，
<lb ed="ZW" n="0297a04"/>無量劫來，心常邪曲。令思惟五陰，空無所有。
<lb ed="ZW" n="0297a05"/>調適得所，法性因緣，發自然慧。五分法身，具
<lb ed="ZW" n="0297a06"/>一切智。照諸黑闇邪曲衆生，心地正直<anchor xml:id="nkr_note_orig_0297004" n="0297004"/>，常入
<lb ed="ZW" n="0297a07"/>三昧。明見法相，猶如春日。故言正月十五
<lb ed="ZW" n="0297a08"/>日<anchor xml:id="nkr_note_orig_0297005" n="0297005"/>。」</p>
<lb ed="ZW" n="0297a09"/><p xml:id="pZW01p0297a0901">「至三月十五日<anchor xml:id="nkr_note_orig_0297006" n="0297006"/>者，諸法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0297007" n="0297007"/>無性，各不相
<lb ed="ZW" n="0297a10"/>知。前心隨生，後心不緣。無故留心，心相不
<lb ed="ZW" n="0297a11"/>生，卽是實相。<note place="inline">心性本空，空無所動，非是抑留。故云「無
<lb ed="ZW" n="0297a12"/>故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0297008" n="0297008"/>留心」也。</note>三毒淸淨，究竟無染，名三解脫。故
<lb ed="ZW" n="0297a13"/>言三月十五日<anchor xml:id="nkr_note_orig_0297009" n="0297009"/>。」</p>
<lb ed="ZW" n="0297a14"/><p xml:id="pZW01p0297a1401">「取八月十五日者，正爲衆生，於八聖道，起
<lb ed="ZW" n="0297a15"/>八邪風，心地波動，無生妙藥，沒在深叢。<note place="inline">「無生」
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0298a" n="0298a"/>
<lb ed="ZW" n="0298a01"/>是「妙藥」，煩惱是「深叢」。</note>行人善巧，尋其根本。<note place="inline">澄心
<lb ed="ZW" n="0298a02"/>內觀曰「尋」，究竟無生曰「本」。故曰「根本智」也。</note>本旣無
<lb ed="ZW" n="0298a03"/>生，心性淸淨，不動如山。法王妙藥，自然還出。
<lb ed="ZW" n="0298a04"/><note place="inline">法性空明，照諸黑闇。故名「還出」也。</note>衆生服藥，八風病
<lb ed="ZW" n="0298a05"/>息，<note place="inline">勤觀空相，名爲「服藥」。煩惱不生，故曰「病息」也。</note>八解
<lb ed="ZW" n="0298a06"/>脫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298001" n="0298001"/>現前。故言八月十五日<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298002" n="0298002"/>。」</p>
<lb ed="ZW" n="0298a07"/><p xml:id="pZW01p0298a0701">「至十月十五日<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298003" n="0298003"/>者，行人修道，十念成就，
<lb ed="ZW" n="0298a08"/>長養聖胎，具諸根力，無惱無熱。<note place="inline">八邪滅，人我不生，
<lb ed="ZW" n="0298a09"/>名爲「十念成就」。初悟聖道，得果未成，名「養聖<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298004" n="0298004"/>胎」。禪定
<lb ed="ZW" n="0298a10"/>名「根」，智慧爲「力」，定慧雙照，惱熱消亡也。</note>如明淨月，郁
<lb ed="ZW" n="0298a11"/>蒸淸涼，煩惱見息。故言十月十五日<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298005" n="0298005"/>。」</p>
<lb ed="ZW" n="0298a12"/><p xml:id="pZW01p0298a1201">「『頭』者，行人初破煩惱，擊大法鼓，吼煩惱
<lb ed="ZW" n="0298a13"/>賊，得其頭主。賊民無主<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298006" n="0298006"/>，無所依止，<note place="inline">無明是「頭
<lb ed="ZW" n="0298a14"/>主」。無明之心旣破，六賊自然消亡。故云「無所依止」也。</note>卽
<lb ed="ZW" n="0298a15"/>求出家，爲我弟子。<note place="inline">一切煩惱，隨心所化，究竟淸淨，名佛
<lb ed="ZW" n="0298a16"/>弟子也。</note>攝心學道，身心淸淨，悟無生忍。故言
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0299a" n="0299a"/>
<lb ed="ZW" n="0299a01"/>『頭』也。『陀』者，後心行人，善巧方便。雖得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0299001" n="0299001"/>
<lb ed="ZW" n="0299a02"/>前心，後念多失。<note place="inline">前心初定，名之爲「得」。後漸懈怠，是以
<lb ed="ZW" n="0299a03"/>「多失」也。</note>旣失其後，卽是漏心，名爲煩惱。行人
<lb ed="ZW" n="0299a04"/>勤加精進，前心注後，後心注前，前後不二，名爲
<lb ed="ZW" n="0299a05"/>正法。卽是阿難受持佛語，無有遺漏。是故言
<lb ed="ZW" n="0299a06"/>『陀』。<note place="inline">「阿難」者，西國語。此云「歡喜」。證無漏智，是以歡喜
<lb ed="ZW" n="0299a07"/>也。</note>又復『陀』者，陀汰煩惱。如陀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0299002" n="0299002"/>金沙，先除
<lb ed="ZW" n="0299a08"/>粗者，眞金始現<anchor xml:id="nkr_note_orig_0299003" n="0299003"/>。」<note place="inline">「粗」者，貪瞋癡是。「眞金」者，佛性
<lb ed="ZW" n="0299a09"/>是。新得悟道，故云「始現」。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0299a10"/><p xml:id="pZW01p0299a1001">爾時大衆，聞佛如來慈悲解釋，諸結煩惱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0299004" n="0299004"/>，
<lb ed="ZW" n="0299a11"/>自然爛壞。<note place="inline">五陰盤結，空寂無生，名爲「爛壞」。</note>無明藏
<lb ed="ZW" n="0299a12"/>開，自然踴<anchor xml:id="nkr_note_orig_0299005" n="0299005"/>出無量無邊如意寶珠，<note place="inline">法身無相，等同
<lb ed="ZW" n="0299a13"/>虛空。故云「無量無邊」。諸法相似曰「如」，一物無私曰「意」，道
<lb ed="ZW" n="0299a14"/>性恒明曰「寶」，圓寂無心曰「珠」。故云「如意寶珠」也。</note>不可
<lb ed="ZW" n="0299a15"/>稱數。化在身上，以爲瓔珞。<note place="inline">道理無窮，故云「不可稱
<lb ed="ZW" n="0299a16"/>數」。一切諸法皆從心生，故云「化在身上」。戒、定、智慧，以爲
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0300a" n="0300a"/>
<lb ed="ZW" n="0300a01"/>瓔珞也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0300a02"/><p xml:id="pZW01p0300a0201">菩薩爾時復自思念：「如是妙寶，昔所不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300001" n="0300001"/>
<lb ed="ZW" n="0300a03"/>得，而今得之。<note place="inline">流轉生死，名爲「不得」。今悟無生，是以「得
<lb ed="ZW" n="0300a04"/>之」。</note>十方諸佛，甚深法藏，不可思議。並是如來
<lb ed="ZW" n="0300a05"/>慈悲願力，使我悟道。」還以此寶，奉獻如來。如
<lb ed="ZW" n="0300a06"/>來不受，還施菩薩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300002" n="0300002"/>。<note place="inline">初心入道，注心守一，以一爲寶。道
<lb ed="ZW" n="0300a07"/>體性離，無一無寶，名爲「不受」也。</note>何以故？爾時<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300003" n="0300003"/>佛
<lb ed="ZW" n="0300a08"/>身究竟，不受其功<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300004" n="0300004"/>。見於佛性，而得明了。菩
<lb ed="ZW" n="0300a09"/>薩籍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300005" n="0300005"/>一入道，道心未明，捉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300006" n="0300006"/>一自守，見於佛
<lb ed="ZW" n="0300a10"/>性，而不明了。<note place="inline">悟見佛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300007" n="0300007"/>性，性離一切，無道無爾，還同於
<lb ed="ZW" n="0300a11"/>如來，而不受寶也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0300a12"/><p xml:id="pZW01p0300a1201">善男子，此處難明。直<anchor xml:id="nkr_note_orig_0300008" n="0300008"/>是最上利根菩薩，
<lb ed="ZW" n="0300a13"/>聞一悟解，初發心時，便成正覺。<note place="inline">自覺心所爲，皆不合
<lb ed="ZW" n="0300a14"/>道；並覺諸識。故言：自覺、覺他，名爲「正覺」也。</note>不由次
<lb ed="ZW" n="0300a15"/>第，等覺、妙覺。<note place="inline">計有十地而修道者，此是鈍根人。大士學
<lb ed="ZW" n="0300a16"/>道，發心則是。故云「不由次第」。初學道時，學有是非。又修純
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0301a" n="0301a"/>
<lb ed="ZW" n="0301a01"/>熟，一切平等，不見高下。無是無非，等若虛空，名爲「等覺」。
<lb ed="ZW" n="0301a02"/>「妙覺」者，圓明內融，窮鑒法性，體無終始，窮微盡極，故名「妙
<lb ed="ZW" n="0301a03"/>覺」也。</note>前念爲因，後念爲果，<note place="inline">生死爲「因」，涅槃爲「果」。</note>
<lb ed="ZW" n="0301a04"/>金剛聖體，種智現前。<note place="inline">大淸淨心是也。</note>涅槃城中，證
<lb ed="ZW" n="0301a05"/>究竟果。<note place="inline">無證、無涅槃，名爲「究竟果」。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0301a06"/><p xml:id="pZW01p0301a0601">爾時照明菩薩問心王菩薩言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301001" n="0301001"/>：「何故衆生
<lb ed="ZW" n="0301a07"/>本性淸淨？以何因緣而生妄<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301002" n="0301002"/>想，失其本心，煩
<lb ed="ZW" n="0301a08"/>惱所纏，不能得出？云何方便，轉此虛妄？」</p>
<lb ed="ZW" n="0301a09"/><p xml:id="pZW01p0301a0901">心王菩薩卽答言曰：「衆生之性，卽是法性。
<lb ed="ZW" n="0301a10"/>法性常淨，具諸相好。從本以來，無得無失。從
<lb ed="ZW" n="0301a11"/>本以來，無出無沒。從本以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301003" n="0301003"/>來，性常眞實，亦
<lb ed="ZW" n="0301a12"/>無虛妄。從本以來，無有煩惱，亦無涅槃。從本
<lb ed="ZW" n="0301a13"/>以來，不增不減，究竟淸淨。不可宣說，言語道
<lb ed="ZW" n="0301a14"/>斷，無有文字，猶如虛空。<note place="inline">虛空離有無，心性亦如是也。</note>
<lb ed="ZW" n="0301a15"/>云何問言『衆生妄想』？如是問者，名爲邪問。」</p>
<lb ed="ZW" n="0301a16"/><p xml:id="pZW01p0301a1601">照明菩薩言：「如是！如是！甚深！甚深！
<lb ed="ZW" n="0301a17"/>眞淨妙法，不可思議。誰能信者？利根大士，研
<lb ed="ZW" n="0301a18"/>心盡淨，乃能生信。」<note place="inline">「研」，猶「窮」也。「窮」，猶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0301004" n="0301004"/>「盡」
<lb ed="ZW" n="0301a19"/>也。煩惱盡淨，故云「無生」也。</note></p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0302a" n="0302a"/>
<lb ed="ZW" n="0302a01"/><p xml:id="pZW01p0302a0101">心王菩薩復更<anchor xml:id="nkr_note_orig_0302001" n="0302001"/>爲照明菩薩說本業因緣：
<lb ed="ZW" n="0302a02"/>「一切衆生，從無始以來，祖父無明，恩愛爲母，
<lb ed="ZW" n="0302a03"/>常策<anchor xml:id="nkr_note_orig_0302002" n="0302002"/>使我，不得自在。衆生背道日久，雖聞法
<lb ed="ZW" n="0302a04"/>言，都不開解。何以故？此等衆生，知見垢心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0302003" n="0302003"/>，
<lb ed="ZW" n="0302a05"/>閉塞昏闇，不能得悟。猶如明鏡，塵垢汙染，不
<lb ed="ZW" n="0302a06"/>見面像。凡夫亦爾，常爲八風，汙染其心。法鏡
<lb ed="ZW" n="0302a07"/>不明，亦復如是。世法八風，淸淨妙藥，揩拭衆
<lb ed="ZW" n="0302a08"/>生心鏡塵垢。衆生不受，當如之何？一念起心，
<lb ed="ZW" n="0302a09"/>八萬四千煩惱郞主使役其身。身心破裂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0302004" n="0302004"/>，<note place="inline">煩惱
<lb ed="ZW" n="0302a10"/>亂起，損害法身，名爲「破裂」也。</note>身器淋漏，<note place="inline">妄想流注，卽是
<lb ed="ZW" n="0302a11"/>「淋漏」也。</note>瘡瘢深厚。<note place="inline">攀緣妄想，是大「瘡瘢」。未證無生，
<lb ed="ZW" n="0302a12"/>名爲「深厚」也。</note>雖聞醫言，不肯信受，非如來咎。」<note place="inline">諸
<lb ed="ZW" n="0302a13"/>佛慈悲，有大方便，療治衆生，煩惱重病。衆生雖聞，不能深信，
<lb ed="ZW" n="0302a14"/>非如來咎也。</note></p>
<lb ed="ZW" n="0302a15"/><p xml:id="pZW01p0302a1501">照明菩薩言：「云何爲郞主？」</p>
<lb ed="ZW" n="0302a16"/><p xml:id="pZW01p0302a1601">答曰：「法無有貪，貪郞役使，不得自在，貪
<lb ed="ZW" n="0302a17"/>鬼縛我。法無有瞋，瞋郞役使，不得自在，瞋鬼
<lb ed="ZW" n="0302a18"/>縛我。法無有癡，癡郞役使，不得自在，癡鬼縛
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0303a" n="0303a"/>
<lb ed="ZW" n="0303a01"/>我。求名、求利，分別取捨。無明郞主，其數無
<lb ed="ZW" n="0303a02"/>量，說不可盡。諸菩薩等，汝當精勤，隱處山林
<lb ed="ZW" n="0303a03"/>諸見樹下，修行正念。先觀四大，何者是我？
<lb ed="ZW" n="0303a04"/>地、水、火、風，一一推求，究竟無我。因緣和合，
<lb ed="ZW" n="0303a05"/>妄生於我。此念成時，四大三昧，自然現前。卽
<lb ed="ZW" n="0303a06"/>覺身心，湛然入定，內外淸淨，無有相貌。身與
<lb ed="ZW" n="0303a07"/>定合，不動如山。身戒、心慧，不由他敎，自然開
<lb ed="ZW" n="0303a08"/>解。五陰、十二入、十八界、八萬四千塵勞，爲大
<lb ed="ZW" n="0303a09"/>般若諸波羅蜜甚深法門。」</p>
<lb ed="ZW" n="0303a10"/><p xml:id="pZW01p0303a1001">是時大地六種震動，諸天散花，作衆伎樂，
<lb ed="ZW" n="0303a11"/>以供養佛。爾時菩薩具二種智：一者實智；二
<lb ed="ZW" n="0303a12"/>者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0303001" n="0303001"/>方便智。實智離凡夫地；方便智離聲聞地。</p>
<lb ed="ZW" n="0303a13"/><p xml:id="pZW01p0303a1301">「諸菩薩等，汝當修學二種方便甚深法藏，
<lb ed="ZW" n="0303a14"/>何以故？十方諸佛之所行處，能令行人安心得
<lb ed="ZW" n="0303a15"/>所。不爲六師外道天魔之所沮壞，皆是行者頭
<lb ed="ZW" n="0303a16"/>陀功德，念念融鑄眞金。眞金<anchor xml:id="nkr_note_orig_0303002" n="0303002"/>像現，分身散
<lb ed="ZW" n="0303a17"/>體，普遍十方，敎化衆生。」</p>
<lb ed="ZW" n="0303a18"/><p xml:id="pZW01p0303a1801">微塵菩薩，其數無量，勸請心王菩薩轉正法
<lb ed="ZW" n="0303a19"/>輪。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0304a" n="0304a"/>
<lb ed="ZW" n="0304a01"/><p xml:id="pZW01p0304a0101">心王菩薩言：「我乘如來威神之力，爲大衆
<lb ed="ZW" n="0304a02"/>說，令汝開解，無復疑悔。法輪名一，一道淸淨，
<lb ed="ZW" n="0304a03"/>名正法輪。正念思惟，觀身實相，不生不滅，名
<lb ed="ZW" n="0304a04"/>正法輪。常修慈心，怨親不二，苦樂一相，名正
<lb ed="ZW" n="0304a05"/>法輪。有佛無佛，性相常住，不生疑心，名正法
<lb ed="ZW" n="0304a06"/>輪。能師子吼，吼諸煩惱，究竟淸淨，名正法輪。
<lb ed="ZW" n="0304a07"/>觀察五陰，空無所有，煞諸結賊，名正法輪。觀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0304001" n="0304001"/>
<lb ed="ZW" n="0304a08"/>生、老、病<anchor xml:id="nkr_note_orig_0304002" n="0304002"/>、死，性常淸淨，名正法輪。正行心
<lb ed="ZW" n="0304a09"/>處，不生邪曲，名正法輪。攀緣心息，覺觀盜賊，
<lb ed="ZW" n="0304a10"/>畢竟不生，名正法輪。放心隨順，不畏生死，名
<lb ed="ZW" n="0304a11"/>正法輪。諸菩薩等，汝當修行如是甚深最上最
<lb ed="ZW" n="0304a12"/>妙法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0304003" n="0304003"/>，究竟淸淨無染法輪，得此法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0304004" n="0304004"/>時，不依
<lb ed="ZW" n="0304a13"/>生死，不住涅槃，超<anchor xml:id="nkr_note_orig_0304005" n="0304005"/>然解<anchor xml:id="nkr_note_orig_0304006" n="0304006"/>脫，放任沉浮。
<lb ed="ZW" n="0304a14"/>卽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0304007" n="0304007"/>身如虛空，容<anchor xml:id="nkr_note_orig_0304008" n="0304008"/>受一切。心如金剛，護持
<lb ed="ZW" n="0304a15"/>諸戒。眞佛弟子，卽是頭陀。蘭若住處，始名出
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0305a" n="0305a"/>
<lb ed="ZW" n="0305a01"/>家。以智慧刀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0305001" n="0305001"/>，剪煩惱髮。念念無間，得解脫
<lb ed="ZW" n="0305a02"/>智。具足二忍：一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0305002" n="0305002"/>衆生忍；二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0305003" n="0305003"/>法忍。聽法
<lb ed="ZW" n="0305a03"/>因緣，獲究竟忍。」</p>
<lb ed="ZW" n="0305a04"/><p xml:id="pZW01p0305a0401">爾時心王菩薩欲重宣述，以偈贊曰：</p>
<lb ed="ZW" n="0305a05"/><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0305a0501"><l>「震吼法鼓降四魔，</l><l>內外怨賊悉淸淨。</l>
<lb ed="ZW" n="0305a06"/><l>五欲毒箭變爲花，</l><l>遍散虛空供養佛。</l>
<lb ed="ZW" n="0305a07"/><l>如來受已放大光，</l><l>衆生蒙光卽解脫。</l>
<lb ed="ZW" n="0305a08"/><l>無明闇室光照了，</l><l>慧燈授記成正覺。</l>
<lb ed="ZW" n="0305a09"/><l>了達法相一如如，</l><l>凡聖究竟無差別。</l>
<lb ed="ZW" n="0305a10"/><l>雙林樹下得成道，</l><l>卽是導<anchor xml:id="nkr_note_orig_0305004" n="0305004"/>師方便說。</l>
<lb ed="ZW" n="0305a11"/><l>若能勤行心王法，</l><l>頭陀禪定常寂滅。</l>
<lb ed="ZW" n="0305a12"/><l>一心普爲貪衆生，</l><l>三轉法輪成佛道。</l>
<lb ed="ZW" n="0305a13"/><l>如是甚深佛境界，</l><l>學心大士乃能了。</l>
<lb ed="ZW" n="0305a14"/><l>十八種物常隨身，</l><l>行住常觀十八識。</l>
<lb ed="ZW" n="0305a15"/><l>一日一夜十二時，</l><l>常從不住十二入。</l>
<lb ed="ZW" n="0305a16"/><l>雖在六塵不染著，</l><l>皆是心王菩薩力。</l>
<lb ed="ZW" n="0305a17"/><l>專求無上佛菩提，</l><l>守護諸根不放逸。</l>
<lb ed="ZW" n="0305a18"/><l>不畏生死如虛空，</l><l>身心淸淨無所染。</l>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0306a" n="0306a"/>
<lb ed="ZW" n="0306a01"/><l>我從今日始悟解<anchor xml:id="nkr_note_orig_0306001" n="0306001"/>，</l><l>頂禮無上大覺尊。</l>
<lb ed="ZW" n="0306a02"/><l>遍觀諸法如幻化，</l><l>佛與菩提亦復然。</l>
<lb ed="ZW" n="0306a03"/><l>內鑄眞如無相佛，</l><l>世法金泥磨瑩身。</l>
<lb ed="ZW" n="0306a04"/><l>巧轉凡夫成正覺，</l><l>頂禮大慧無著人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0306002" n="0306002"/>。</l>
<lb ed="ZW" n="0306a05"/><l>五陰一相是如來，</l><l>貪瞋卽是三解脫。</l>
<lb ed="ZW" n="0306a06"/><l>護持淨戒無所犯，</l><l>心性明珠不變異。</l>
<lb ed="ZW" n="0306a07"/><l>我今隨分贊嘆佛，</l><l>唯願大悲哀納受。」</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0306a08"/><p xml:id="pZW01p0306a0801">爾時佛吿心王菩薩：「善哉！善哉！善能稱
<lb ed="ZW" n="0306a09"/>嘆頭陀行法，勸諸學人勤行修習諸波羅蜜，莊嚴
<lb ed="ZW" n="0306a10"/>身戒、心慧。身戒名息世譏嫌戒。何以故？息
<lb ed="ZW" n="0306a11"/>諸煩惱，不生愛結。愛結<anchor xml:id="nkr_note_orig_0306003" n="0306003"/>若生，卽犯斯戒。心
<lb ed="ZW" n="0306a12"/>慧名性重戒。何以故？沉心住慧，無有方便，犯
<lb ed="ZW" n="0306a13"/>性重戒。若犯斯戒，雖復出家，頭陀苦行，常坐
<lb ed="ZW" n="0306a14"/>不臥，日常一食，講經說法，敎化衆生，不名師
<lb ed="ZW" n="0306a15"/>子，名爲野干。非我弟子，我非其師。」</p>
<lb ed="ZW" n="0306a16"/><p xml:id="pZW01p0306a1601">「善男子，我昔爲凡夫時，學頭陀法，常處山
<lb ed="ZW" n="0306a17"/>林，觀身不淨，安那波那，深心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0306004" n="0306004"/>專修此法。經
<lb ed="ZW" n="0306a18"/>無量劫，不能得道。徒自疲苦，勞我精神，不能
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0307a" n="0307a"/>
<lb ed="ZW" n="0307a01"/>得道。爾時遇善知識，學心不二，隱五陰山。守
<lb ed="ZW" n="0307a02"/>一不移，精神不散，萬靈扶衛。思惟正念十八大
<lb ed="ZW" n="0307a03"/>城，心王直住十二大國。太子居中，遊戲三門，
<lb ed="ZW" n="0307a04"/>出城學道。出貪瞋癡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0307001" n="0307001"/><note place="inline">貪瞋癡，名三空山<anchor xml:id="nkr_note_orig_0307002" n="0307002"/></note>城，學
<lb ed="ZW" n="0307a05"/>無貪瞋癡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0307003" n="0307003"/>道。出知見城，學無知見道。出生
<lb ed="ZW" n="0307a06"/>死城，學無生死道。出八風城，學八聖道。出五
<lb ed="ZW" n="0307a07"/>陰城，學五分法身道。出分別城，學無分別道。
<lb ed="ZW" n="0307a08"/>出高下城，學平等道。出衆相城，學無相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0307004" n="0307004"/>道。
<lb ed="ZW" n="0307a09"/>出凡聖城，學無凡聖道。出十二入、十八界、八
<lb ed="ZW" n="0307a10"/>萬四千城，學八萬四千波羅蜜道。我於爾時出
<lb ed="ZW" n="0307a11"/>虛僞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0307005" n="0307005"/>城，入眞實道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0307006" n="0307006"/>。超<anchor xml:id="nkr_note_orig_0307007" n="0307007"/>凡夫地，種性淸
<lb ed="ZW" n="0307a12"/>淨。正念思惟，念薩婆若。學大方便，入法性
<lb ed="ZW" n="0307a13"/>城。」</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0308a" n="0308a"/>
<lb ed="ZW" n="0308a01"/><p xml:id="pZW01p0308a0101">「爾時世尊放法性光，入法性三昧，坐<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308001" n="0308001"/>金
<lb ed="ZW" n="0308a02"/>剛座，從三昧起，卽爲我演說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308002" n="0308002"/>微妙法。說『煩
<lb ed="ZW" n="0308a03"/>惱性卽是我身，汝今見我，與我無異。』我於爾
<lb ed="ZW" n="0308a04"/>時，聞斯妙法，悲結雨淚，心自慚愧。無量劫來，
<lb ed="ZW" n="0308a05"/>迷失聖道，今日始聞。聞已卽悟，道心開發，次
<lb ed="ZW" n="0308a06"/>第遊<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308003" n="0308003"/>觀，入涅槃城。爾時如來放涅槃光，入滅
<lb ed="ZW" n="0308a07"/>除<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308004" n="0308004"/>三昧，坐法王座，從三昧起，普爲大衆說摩
<lb ed="ZW" n="0308a08"/>訶衍。言諸衆生身心淸淨，不生不滅，不去不
<lb ed="ZW" n="0308a09"/>來，湛然常住。我聞法已，諦心聽受，慧解轉深，
<lb ed="ZW" n="0308a10"/>入究竟城。爾時如來慈悲普覆，入平等三昧，坐
<lb ed="ZW" n="0308a11"/>師子座，究竟如來，身如虛空。所有眷屬，亦復
<lb ed="ZW" n="0308a12"/>如是。從三昧起，無言無說，寂然無聲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0308005" n="0308005"/>，敎化衆
<lb ed="ZW" n="0308a13"/>生。於念念中，一一微塵，出生諸佛。轉正法
<lb ed="ZW" n="0308a14"/>輪，不可思議。」</p>
<lb ed="ZW" n="0308a15"/><p xml:id="pZW01p0308a1501">「我於爾時，聞究竟法，卽成阿耨多羅三藐
<lb ed="ZW" n="0308a16"/>三菩提。身心喜悅，得未曾有。道薰我身，生慈
<lb ed="ZW" n="0308a17"/>悲心，神變自在，現種種禪。調伏衆生，利益一
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0309a" n="0309a"/>
<lb ed="ZW" n="0309a01"/>切。入布施禪，令諸衆生慳心休息。入持戒禪，
<lb ed="ZW" n="0309a02"/>令諸衆生尸羅淸淨。入忍辱禪，令諸瞋恚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309001" n="0309001"/>衆
<lb ed="ZW" n="0309a03"/>生發慈悲心。入精進禪，令<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309002" n="0309002"/>懈怠衆生察心不
<lb ed="ZW" n="0309a04"/>住。入寂滅禪，令<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309003" n="0309003"/>散動衆生入無量定。入智
<lb ed="ZW" n="0309a05"/>慧禪，令<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309004" n="0309004"/>愚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309005" n="0309005"/>癡衆生開發慧眼。入地輪禪，
<lb ed="ZW" n="0309a06"/>令諸衆生身心不動，猶如山王。入雲雨禪，雨大
<lb ed="ZW" n="0309a07"/>法雨，滅諸衆生瞋恚猛火。入火光禪，燒諸衆生
<lb ed="ZW" n="0309a08"/>煩惱薪垢。入風輪禪，鼓動衆生法芽增長。入
<lb ed="ZW" n="0309a09"/>雷震禪，震動衆生無明癡心。入希有禪，令諸衆
<lb ed="ZW" n="0309a10"/>生虛心渴仰。入巧慧禪，令小乘人得大乘食，有
<lb ed="ZW" n="0309a11"/>慧方便。入禪神通禪，拔出衆生三毒等箭。入
<lb ed="ZW" n="0309a12"/>八聖禪，令修道人世<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309006" n="0309006"/>法不染，猶如蓮花於水不
<lb ed="ZW" n="0309a13"/>著<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309007" n="0309007"/>。入無相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309008" n="0309008"/>禪，令諸衆生分別心息。入甘
<lb ed="ZW" n="0309a14"/>露禪，令諸衆生飡法喜食。入藥王禪，遍施衆生
<lb ed="ZW" n="0309a15"/>淸淨妙藥。入方便禪，引導<anchor xml:id="nkr_note_orig_0309009" n="0309009"/>衆生學無上道。」</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0310a" n="0310a"/>
<lb ed="ZW" n="0310a01"/><p xml:id="pZW01p0310a0101">「善男子，汝當次弟修行染淨法門。心無所
<lb ed="ZW" n="0310a02"/>作，自閑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0310001" n="0310001"/>自靜，調伏諸根。尋善知識，學平等
<lb ed="ZW" n="0310a03"/>行。無相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0310002" n="0310002"/>無礙，正直淸淨之心，放心。心靜，
<lb ed="ZW" n="0310a04"/>靜故不亂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0310003" n="0310003"/>，不亂故淸淨，淸淨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0310004" n="0310004"/>故寂滅，寂滅
<lb ed="ZW" n="0310a05"/>故無爲，無爲故解脫，解脫故涅槃，涅槃故一相，
<lb ed="ZW" n="0310a06"/>一相故平等，平等故不可言說。善男子，莫隨虛
<lb ed="ZW" n="0310a07"/>妄，憶想分別。當以無漏智慧之火，燒諸動念。
<lb ed="ZW" n="0310a08"/>消融諸見，卽會無生。凡夫之人，未遇善友，不
<lb ed="ZW" n="0310a09"/>解安心、除欲、制心，心水卽動，動卽羅網。生死
<lb ed="ZW" n="0310a10"/>大樹，因動而生。無明皮厚，凡夫不覺，我見<anchor xml:id="nkr_note_orig_0310005" n="0310005"/>
<lb ed="ZW" n="0310a11"/>覆蔽，飮雜<anchor xml:id="nkr_note_orig_0310006" n="0310006"/>毒酒，重昏長寢，云何得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0310007" n="0310007"/>悟？六
<lb ed="ZW" n="0310a12"/>識羅網，知見獵師，是非貪狗，念念狂逸，難可制
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0311a" n="0311a"/>
<lb ed="ZW" n="0311a01"/>御<anchor xml:id="nkr_note_orig_0311001" n="0311001"/>。我今<anchor xml:id="nkr_note_orig_0311002" n="0311002"/>得道，明見斯事，慈心示<anchor xml:id="nkr_note_orig_0311003" n="0311003"/>語，使
<lb ed="ZW" n="0311a02"/>得開解<anchor xml:id="nkr_note_orig_0311004" n="0311004"/>。」</p>
<lb ed="ZW" n="0311a03"/><p xml:id="pZW01p0311a0301">佛復吿心王菩薩：「我今<anchor xml:id="nkr_note_orig_0311005" n="0311005"/>以是頭陀正法，
<lb ed="ZW" n="0311a04"/>付囑於汝。我見當來衆生，無有信心。出家、在
<lb ed="ZW" n="0311a05"/>家，多營世俗。貪求名利，學廣知見。起諍鬥<anchor xml:id="nkr_note_orig_0311006" n="0311006"/>
<lb ed="ZW" n="0311a06"/>業，自是非他。聞諸法空，謂言：『我解！行於大
<lb ed="ZW" n="0311a07"/>乘，學無分別。正法之性，非空非有。』而諸衆
<lb ed="ZW" n="0311a08"/>生，一向作解。身口不節，恣心縱逸。著空名
<lb ed="ZW" n="0311a09"/>字，實未一念。修空三昧，遊心法性，善入無爲，
<lb ed="ZW" n="0311a10"/>安神學道。憶想分別，生滅垢心。心與行違，口
<lb ed="ZW" n="0311a11"/>是心非。爲舌根賊，詐爲親善。長養無明，取捨
<lb ed="ZW" n="0311a12"/>不息。以利求利，心爲羅刹。貪著美味，愛染爲
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0312a" n="0312a"/>
<lb ed="ZW" n="0312a01"/>池。錢作羅網，念念求<anchor xml:id="nkr_note_orig_0312001" n="0312001"/>捕。衆生身份，肉、血、
<lb ed="ZW" n="0312a02"/>骨、髓，飴六塵賊等。貪心鬼王，住其身內<anchor xml:id="nkr_note_orig_0312002" n="0312002"/>，六
<lb ed="ZW" n="0312a03"/>根狂醉。生死魔王，催其作惡。遍緣諸法，念念
<lb ed="ZW" n="0312a04"/>不住。不能制心，心馬放逸，沒在生死。隨心所
<lb ed="ZW" n="0312a05"/>作，貪欲狂癡。行道之人，慈悲衆生，尙恐生惱，
<lb ed="ZW" n="0312a06"/>何況啖食，不知饜足？言『學大乘，無有分別，食
<lb ed="ZW" n="0312a07"/>者無罪』，卽惡取空，罪復彌重。不覺不知，雖受
<lb ed="ZW" n="0312a08"/>人身，行畜生業。或見他人，行菩薩道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0312003" n="0312003"/>，卽生嫉
<lb ed="ZW" n="0312a09"/>妒<anchor xml:id="nkr_note_orig_0312004" n="0312004"/>。如斯之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0312005" n="0312005"/>輩，著外道空，飮無明酒，六識
<lb ed="ZW" n="0312a10"/>迷醉，純行惡業。諸佛菩薩，慈悲攝受，無捨離
<lb ed="ZW" n="0312a11"/>心。法相是一，說種種名，開示衆生，令得悟
<lb ed="ZW" n="0312a12"/>解。」</p>
<lb ed="ZW" n="0312a13"/><p xml:id="pZW01p0312a1301">「若有信心，受持讀誦，燃無生香，日日供
<lb ed="ZW" n="0312a14"/>養。不見身相，禮拜恭敬。波若法水，洗除心
<lb ed="ZW" n="0312a15"/>垢。若讀、若誦，稱贊<anchor xml:id="nkr_note_orig_0312006" n="0312006"/>講說，念念之中，功德無
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0313a" n="0313a"/>
<lb ed="ZW" n="0313a01"/>量。薰練身心，五藏調適<anchor xml:id="nkr_note_orig_0313001" n="0313001"/>，無復惡夢，恐畏災
<lb ed="ZW" n="0313a02"/>害<anchor xml:id="nkr_note_orig_0313002" n="0313002"/>。何以故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0313003" n="0313003"/>？十方聖衆，苦行頭陀，成等正
<lb ed="ZW" n="0313a03"/>覺。雖成佛道，不捨衆生。示同凡夫，頂戴恭
<lb ed="ZW" n="0313a04"/>敬，護念此經。因由斯法，滿菩提願。以是因
<lb ed="ZW" n="0313a05"/>緣，令諸衆生，所求皆得。若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0313004" n="0313004"/>善男子及善女
<lb ed="ZW" n="0313a06"/>人，欲得現身卽凡爲聖，莫著文字邪見。外<anchor xml:id="nkr_note_orig_0313005" n="0313005"/>相
<lb ed="ZW" n="0313a07"/>是非，吾法滅矣。當自內求，行空寂行。不染內
<lb ed="ZW" n="0313a08"/>外，信心具足。學我妙術，讀《頭陀經》。如說卽
<lb ed="ZW" n="0313a09"/>行，靜坐思惟。精進察心，不令間<anchor xml:id="nkr_note_orig_0313006" n="0313006"/>念。煩惱見
<lb ed="ZW" n="0313a10"/>息，智慧方便，降伏龍王。龍王心水，澄停淸淨。
<lb ed="ZW" n="0313a11"/>貪瞋癡海，出佛性珠。珠威神力，變現自在，說
<lb ed="ZW" n="0313a12"/>微妙法。衆生聞已，道心開發，卽見我身補處如
<lb ed="ZW" n="0313a13"/>來。諸菩薩等，當知聖道近在身內<anchor xml:id="nkr_note_orig_0313007" n="0313007"/>。凡夫不
<lb ed="ZW" n="0313a14"/>解，馳騁外求。無有方便，念念遠道，不可思議。
<lb ed="ZW" n="0313a15"/>一切衆生，若能勤心，三毒不生。法輪三轉，龍
<lb ed="ZW" n="0313a16"/>華三會，廣度衆生。衆生心淨，前念出家，後念
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0314a" n="0314a"/>
<lb ed="ZW" n="0314a01"/>成道。道精淳一，樸實無聞。凡夫好聞，學世間
<lb ed="ZW" n="0314a02"/>智。智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0314001" n="0314001"/>生僞出，是非心起，五陰橫生。如是之
<lb ed="ZW" n="0314a03"/>人，云何合道？愚智不生，佛如是生。唯吾一
<lb ed="ZW" n="0314a04"/>人，獨返其無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0314002" n="0314002"/>。」</p>
<lb ed="ZW" n="0314a05"/><p xml:id="pZW01p0314a0501">「諸菩薩等，勤心修習<anchor xml:id="nkr_note_orig_0314003" n="0314003"/>諸波羅蜜。頭陀居
<lb ed="ZW" n="0314a06"/>山，一心禪寂。修行正法，少欲知足。常行乞
<lb ed="ZW" n="0314a07"/>食，不樂本處。糞掃三衣，取<anchor xml:id="nkr_note_orig_0314004" n="0314004"/>得而足。不樂世
<lb ed="ZW" n="0314a08"/>事，攝念思惟。悟世無常幻化，四氣地、水、火、
<lb ed="ZW" n="0314a09"/>風，共相擊成，究竟無我。正念思惟，隱我見山、
<lb ed="ZW" n="0314a10"/>煩惱叢林。修學神通：宿命、他心，卽知此身，化
<lb ed="ZW" n="0314a11"/>生無實。色身粗重，未能輕擧，遠到<anchor xml:id="nkr_note_orig_0314005" n="0314005"/>飛行，敎
<lb ed="ZW" n="0314a12"/>化衆生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0314006" n="0314006"/>。菩薩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0314007" n="0314007"/>卽學方便，結跏趺坐，常入虛
<lb ed="ZW" n="0314a13"/>空三昧。觀粗重身，作輕空想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0314008" n="0314008"/>。如是念念不
<lb ed="ZW" n="0314a14"/>捨，此觀行法成時，色身自在，無相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0314009" n="0314009"/>無礙。如
<lb ed="ZW" n="0314a15"/>鏡中像，亦如水中月。身心不動，普遍十方，不
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0315a" n="0315a"/>
<lb ed="ZW" n="0315a01"/>可思議。尋善知識，見心王菩薩，善爲說法要<anchor xml:id="nkr_note_orig_0315001" n="0315001"/>。
<lb ed="ZW" n="0315a02"/>法水灌心，心垢卽淨，乃能生信。尙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0315002" n="0315002"/>非六度菩
<lb ed="ZW" n="0315a03"/>薩，二乘境界，豈是凡夫六識所知！菩薩爾時悲
<lb ed="ZW" n="0315a04"/>喜俱至。何以故？悲者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0315003" n="0315003"/>，我從昔來，常於<anchor xml:id="nkr_note_orig_0315004" n="0315004"/>此
<lb ed="ZW" n="0315a05"/>身，生無量漏。眞如實相，沒在<anchor xml:id="nkr_note_orig_0315005" n="0315005"/>知見六識海
<lb ed="ZW" n="0315a06"/>中，沉淪生死，不能得出<anchor xml:id="nkr_note_orig_0315006" n="0315006"/>。故言悲也。喜者，菩
<lb ed="ZW" n="0315a07"/>薩爾時遇善知識，正心眞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0315007" n="0315007"/>學平等無礙一相大
<lb ed="ZW" n="0315a08"/>乘。六波羅蜜之所薰修，念念無間，卽入法流，
<lb ed="ZW" n="0315a09"/>明見佛性。故言喜也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0315008" n="0315008"/>。菩薩卽轉此身，成無上
<lb ed="ZW" n="0315a10"/>道。是時大地六種震動。當動之時，妙色身佛
<lb ed="ZW" n="0315a11"/>從眼根三昧安詳而出；妙音聲佛從耳根三昧安
<lb ed="ZW" n="0315a12"/>詳而出；香積如來從鼻根三昧安詳而出<anchor xml:id="nkr_note_orig_0315009" n="0315009"/>；智明
<lb ed="ZW" n="0315a13"/>如來從身根三昧安詳而出；法喜如來從舌根三
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0316a" n="0316a"/>
<lb ed="ZW" n="0316a01"/>昧安詳而出；法明如來從心根三昧安詳而出<anchor xml:id="nkr_note_orig_0316001" n="0316001"/>。
<lb ed="ZW" n="0316a02"/>何以故？六自在王，性淸淨故，各各自有微塵<anchor xml:id="nkr_note_orig_0316002" n="0316002"/>
<lb ed="ZW" n="0316a03"/>菩薩以爲眷屬。敎化衆生，行頭陀法。故言喜
<lb ed="ZW" n="0316a04"/>也。」</p>
<lb ed="ZW" n="0316a05"/><p xml:id="pZW01p0316a0501">佛吿心王菩薩：「一切衆生，正信者少，邪見
<lb ed="ZW" n="0316a06"/>者多。我今現在正法弘通。衆生聞已，如說修
<lb ed="ZW" n="0316a07"/>行，卽得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0316003" n="0316003"/>悟道。我滅度後，愚癡衆生若見、若
<lb ed="ZW" n="0316a08"/>聞，出家、在家，永割親愛，捨離家業，不爲名利，
<lb ed="ZW" n="0316a09"/>求無上道，頭陀苦行，尸陀林中、塚間、樹下、鬼
<lb ed="ZW" n="0316a10"/>神住處，繩床自居，常坐不臥。信家非家，出家
<lb ed="ZW" n="0316a11"/>學道。思惟正法，觀身一相。不惜身命，修行我
<lb ed="ZW" n="0316a12"/>法。邪見衆生，無有慧眼，雖受人形，畜生無異。
<lb ed="ZW" n="0316a13"/>六識生盲，不見聖道。憎嫉賢善，反生誹謗。如
<lb ed="ZW" n="0316a14"/>斯罪人，長墮地獄，阿鼻劫住。遇善知識，生少
<lb ed="ZW" n="0316a15"/>信心。設復得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0316004" n="0316004"/>人身，諸根闇鈍。雖聞大乘《頭
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0317a" n="0317a"/>
<lb ed="ZW" n="0317a01"/>陀經》法，多生疑心，輕毀不信。生此念時，現身
<lb ed="ZW" n="0317a02"/>破裂，還墮<name role="" type="person">阿鼻地獄</name>之中。苦痛萬端，難可言
<lb ed="ZW" n="0317a03"/>說。」</p>
<lb ed="ZW" n="0317a04"/><p xml:id="pZW01p0317a0401">佛復<anchor xml:id="nkr_note_orig_0317001" n="0317001"/>吿心王菩薩：「我所囑累，唯有此經。
<lb ed="ZW" n="0317a05"/>勤加精進，守護斯經<anchor xml:id="nkr_note_orig_0317002" n="0317002"/>。若四部弟子：比丘、比丘
<lb ed="ZW" n="0317a06"/>尼、優婆塞、優婆夷受持、讀誦，如說修行。依經
<lb ed="ZW" n="0317a07"/>方法，於<anchor xml:id="nkr_note_orig_0317003" n="0317003"/>二時頭陀，冬夏坐禪。眞我弟子，我
<lb ed="ZW" n="0317a08"/>是其師。於惡世中，修行我法，在在處處，多所
<lb ed="ZW" n="0317a09"/>利益。國主、人王，獲得法利，身心安樂。群臣、
<lb ed="ZW" n="0317a10"/>百官、一切人民，溫毒、疾病、惡夢、災害，自然消
<lb ed="ZW" n="0317a11"/>滅。何以故？頭陀正法，微妙藥王，威神力故。
<lb ed="ZW" n="0317a12"/>他方怨賊，亦使退散。五穀豐登，人民喜樂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0317004" n="0317004"/>。
<lb ed="ZW" n="0317a13"/>佛日重興，賢聖出世。」</p>
<lb ed="ZW" n="0317a14"/><p xml:id="pZW01p0317a1401">爾時衆中無量衆生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0317005" n="0317005"/>聞佛如來說頭陀法，
<lb ed="ZW" n="0317a15"/>深心信解，發大乘心。八萬四千菩薩摩訶薩卽
<lb ed="ZW" n="0317a16"/>轉此身，成無上道。復有微塵菩薩，其數無量，
<lb ed="ZW" n="0317a17"/>發菩提心。或得無生忍者；或得一生補處者；或
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0318a" n="0318a"/>
<lb ed="ZW" n="0318a01"/>得法眼淨者。無量諸天，於虛空中，歌詠贊歎，
<lb ed="ZW" n="0318a02"/>合掌散花。各相謂言：「未曾有也！」卽發誓言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0318001" n="0318001"/>：
<lb ed="ZW" n="0318a03"/>「願我來世，亦得如是增<anchor xml:id="nkr_note_orig_0318002" n="0318002"/>長善根，利益不少。」
<lb ed="ZW" n="0318a04"/>一切大衆，聞經悟道，敬心奉行。</p>
<lb ed="ZW" n="0318a05"/>
<lb ed="ZW" n="0318a06"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>佛爲心王菩薩說頭陀經<anchor xml:id="nkr_note_orig_0318003" n="0318003"/></cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="ZW" n="0318a07"/>
<lb ed="ZW" n="0318a08"/><p xml:id="pZW01p0318a0801">〔錄文完〕</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0318a09"/>
<lb ed="ZW" n="0318a10"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="1">附：關於《佛爲心王菩薩說頭陀經》</cb:mulu><head>〔附〕關於《佛爲心王菩薩說頭陀經》</head>
<lb ed="ZW" n="0318a11"/><byline cb:type="author">方廣錩</byline>
<lb ed="ZW" n="0318a12"/>
<lb ed="ZW" n="0318a13"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="2">一　歷代著錄</cb:mulu><head>一　歷代著錄</head>
<lb ed="ZW" n="0318a14"/><p xml:id="pZW01p0318a1401">從現存歷代經錄看，最早著錄《佛爲心王菩薩說頭陀經》的
<lb ed="ZW" n="0318a15"/>是《大週刊定衆經目錄》卷十五之「僞經目錄」：</p>
<lb ed="ZW" n="0318a16"/><p xml:id="pZW01p0318a1601">《心王菩薩說頭陀經》，一卷。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0318004" n="0318004"/></p>
<lb ed="ZW" n="0318a17"/><p xml:id="pZW01p0318a1701">據《大週刊定衆經目錄》，此經被判爲僞經的理由是「古來相
<lb ed="ZW" n="0318a18"/>傳，皆云僞謬」，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0318005" n="0318005"/>則看來應有其他的傳承依據，但遺憾的是沒
<lb ed="ZW" n="0318a19"/>有具體說明這依據是什麼。其後《開元釋敎錄》卷十八、《貞元新
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0319a" n="0319a"/>
<lb ed="ZW" n="0319a01"/>定釋敎目錄》卷二十八沿襲了《大週刊定衆經目錄》的著錄，但也
<lb ed="ZW" n="0319a02"/>都沒有說明判僞的依據。</p>
<lb ed="ZW" n="0319a03"/><p xml:id="pZW01p0319a0301">應該指出的是，一般來說，名稱署爲「佛爲某某說某某經」的
<lb ed="ZW" n="0319a04"/>典籍，其說法主體均爲佛陀。而《佛爲心王菩薩說頭陀經》的說
<lb ed="ZW" n="0319a05"/>法主體實際爲心王菩薩，且上述經錄所著錄的該經名稱又均爲
<lb ed="ZW" n="0319a06"/>《心王菩薩說頭陀經》，所以我認爲該經的正式名稱大約應該爲
<lb ed="ZW" n="0319a07"/>經錄所著錄的《心王菩薩說頭陀經》。</p>
<lb ed="ZW" n="0319a08"/><p xml:id="pZW01p0319a0801">該經還有異名《頭陀經》及《心王經》。《心王經》一名，歷代
<lb ed="ZW" n="0319a09"/>經錄失載。《頭陀經》這一名稱則在其他經錄中亦有著錄。</p>
<lb ed="ZW" n="0319a10"/><p xml:id="pZW01p0319a1001">最早著錄《頭陀經》的是《出三藏記集》卷五，作：</p>
<lb ed="ZW" n="0319a11"/><p xml:id="pZW01p0319a1101">抄《頭陀》，二卷。抄律中事。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0319001" n="0319001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0319a12"/><p xml:id="pZW01p0319a1201">《出三藏記集》稱，該經是南朝齊蕭子良所抄。從註記可知，
<lb ed="ZW" n="0319a13"/>該經大約是抄集戒律中種種關於頭陀行的內容，撮略而成。其
<lb ed="ZW" n="0319a14"/>後，隋法經《衆經目錄》卷四、隋彥琮《衆經目錄》卷四、唐靜泰《衆
<lb ed="ZW" n="0319a15"/>經目錄》卷四均有著錄，稱「頭陀經，二卷」。亦歸爲蕭子良抄經。
<lb ed="ZW" n="0319a16"/>《大唐內典錄》、《大週刊定衆經目錄》、《開元釋敎錄》、《貞元新定
<lb ed="ZW" n="0319a17"/>釋敎目錄》等也均有著錄。由於該經爲從律藏中抄出的關於頭
<lb ed="ZW" n="0319a18"/>陀行的內容組成，與《佛爲心王菩薩說頭陀經》顯然不類，故可以
<lb ed="ZW" n="0319a19"/>肯定，它與我們在這裡介紹的《佛爲心王菩薩說頭陀經》沒有關
<lb ed="ZW" n="0319a20"/>係。</p>
<lb ed="ZW" n="0319a21"/><p xml:id="pZW01p0319a2101">因爲《大週刊定衆經目錄》撰於天册萬歲元年（695），而前此
<lb ed="ZW" n="0319a22"/>的撰於麟德元年（664）的《大唐內典錄》沒有著錄《心王菩薩說頭
<lb ed="ZW" n="0319a23"/>陀經》。所以根據經錄記載來看，《佛爲心王菩薩說頭陀經》大約
<lb ed="ZW" n="0319a24"/>產生於七世紀下半葉。</p>
<lb ed="ZW" n="0319a25"/><p xml:id="pZW01p0319a2501">說它約產生於七世紀下半葉，還有下述材料爲證。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0320a" n="0320a"/>
<lb ed="ZW" n="0320a01"/><p xml:id="pZW01p0320a0101">根據現在掌握的資料看，如下文獻引用或提到過這部經典：</p>
<lb ed="ZW" n="0320a02"/><p xml:id="pZW01p0320a0201">李善（約630～689）註《文選･<name role="" type="person">頭陀寺</name>碑文》，稱之爲《頭陀
<lb ed="ZW" n="0320a03"/>經》；</p>
<lb ed="ZW" n="0320a04"/><p xml:id="pZW01p0320a0401">義寂（生卒年不詳，約活動於684年～704年武則天時代）
<lb ed="ZW" n="0320a05"/>撰《菩薩戒本疏》，稱《心王經》；</p>
<lb ed="ZW" n="0320a06"/><p xml:id="pZW01p0320a0601">湛然（711～782）撰《止觀輔行傳弘決》與《止觀輔行搜要
<lb ed="ZW" n="0320a07"/>記》，詳見下文；</p>
<lb ed="ZW" n="0320a08"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemZW01p0320a0801"><p xml:id="pZW01p0320a0801">宗密（780～841）撰《華嚴經行願品疏鈔》，稱《心王經》；</p></item>
<lb ed="ZW" n="0320a09"/><item xml:id="itemZW01p0320a0901"><p xml:id="pZW01p0320a0901">敦煌文獻《達摩禪師論》，稱《頭陀經》；</p></item>
<lb ed="ZW" n="0320a10"/><item xml:id="itemZW01p0320a1001"><p xml:id="pZW01p0320a1001">敦煌文獻《修心要論》，稱《心王經》；</p></item>
<lb ed="ZW" n="0320a11"/><item xml:id="itemZW01p0320a1101"><p xml:id="pZW01p0320a1101">敦煌文獻《導凡趣聖心決》，稱《頭陀經》；</p></item>
<lb ed="ZW" n="0320a12"/><item xml:id="itemZW01p0320a1201"><p xml:id="pZW01p0320a1201">《曹溪大師別傳》（約產生於780～783年），稱《投陀經》；</p></item>
<lb ed="ZW" n="0320a13"/><item xml:id="itemZW01p0320a1301"><p xml:id="pZW01p0320a1301">敦煌文獻《禪策問答》，稱《心王經》。</p></item></list>
<lb ed="ZW" n="0320a14"/><p xml:id="pZW01p0320a1401">上述文獻的出現年代均在七世紀下半葉之後，與前面所說
<lb ed="ZW" n="0320a15"/>《佛爲心王菩薩說頭陀經》的出現年代相符。上述資料還說明，
<lb ed="ZW" n="0320a16"/>《心王菩薩說頭陀經》的主要流傳時代爲七世紀下半葉至八世紀
<lb ed="ZW" n="0320a17"/>上半葉，約百年左右。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0320a18"/>
<lb ed="ZW" n="0320a19"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="2">二　現存寫本及研究史</cb:mulu><head>二　現存寫本及研究史</head>
<lb ed="ZW" n="0320a20"/><p xml:id="pZW01p0320a2001">該經因判爲僞經，沒有被收入大藏，故後代亡佚。但幸好因
<lb ed="ZW" n="0320a21"/>敦煌藏經洞之保存及考古進展而重現於世。有漢文及粟特文兩
<lb ed="ZW" n="0320a22"/>種文本。</p>
<lb ed="ZW" n="0320a23"/><p xml:id="pZW01p0320a2301">本世紀二十年代，日本矢吹慶輝在英國倫敦調查敦煌遺書
<lb ed="ZW" n="0320a24"/>時發現該經的漢文本的殘卷，爲斯2474號，首存尾缺，卽文獻沒
<lb ed="ZW" n="0320a25"/>有抄完就被抄者廢棄了。該號首題作「《佛爲心王菩薩說投陀
<lb ed="ZW" n="0320a26"/>經》卷上」，實際是一個註疏本。首題下有註疏者署名「五陰山室
<lb ed="ZW" n="0320a27"/>寺惠辯禪師註」。接著是註疏者的總釋，用大字抄寫。然後是逐
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0321a" n="0321a"/>
<lb ed="ZW" n="0321a01"/>句註釋經文，採用夾註形式，卽大字抄寫經文，雙行小字抄寫註
<lb ed="ZW" n="0321a02"/>釋。所抄文字量，從經文正文講，約爲全經的十分之一；如包括
<lb ed="ZW" n="0321a03"/>註疏，則約爲全文獻的五分之一。其後矢吹慶輝把該號收入《鳴
<lb ed="ZW" n="0321a04"/>沙餘韻》（1930）影印出版。接著，又把它收入新編的《大正藏》第
<lb ed="ZW" n="0321a05"/>85卷。</p>
<lb ed="ZW" n="0321a06"/><p xml:id="pZW01p0321a0601">與矢吹慶輝大體同時，德國的 H. Reichelt 發現了該經的粟
<lb ed="ZW" n="0321a07"/>特文本殘卷，爲斯ch353號，首尾均殘。1928年，他把該粟特文
<lb ed="ZW" n="0321a08"/>文獻錄文校訂，並譯爲德文出版。可參見 Die soghdischen
<lb ed="ZW" n="0321a09"/> Handschriftenreste des Britischen Museums, Heidelberg, I,
<lb ed="ZW" n="0321a10"/> 1928, pp.15-32。1929年，法國的 E. Benveniste 發表文章，對 H
<lb ed="ZW" n="0321a11"/>. Reichelt 的錄校進行批評。他的文章可參見 Journal Asiatique,
<lb ed="ZW" n="0321a12"/> Paris, 1929, ii, pp.188-191。1933年，E. Benveniste 又以對 H.
<lb ed="ZW" n="0321a13"/>Reichelt 的粟特文本錄文進行註釋的形式，發表了自己多年研
<lb ed="ZW" n="0321a14"/>究的成果，可參見 'Notes sur les textes sogdiens bouddhiques du
<lb ed="ZW" n="0321a15"/> British Museum', Journal of the Royal Asiatic Society, London,
<lb ed="ZW" n="0321a16"/> 1933, pp.33-44。不過，他們都沒有考訂出這個粟特文殘本到底
<lb ed="ZW" n="0321a17"/>是什麼經典。1933年，法國著名東方學家 P. 戴密微指出，粟特
<lb ed="ZW" n="0321a18"/>文本中有「大乘頭陀經」的提法，經中出場的人物是「心王菩薩」，
<lb ed="ZW" n="0321a19"/>另外，從該經的內容與傾向，都可以肯定它就是《大正藏》第八十
<lb ed="ZW" n="0321a20"/>五卷所收《佛爲心王菩薩說頭陀經》。戴密微的文章可參見 E.
<lb ed="ZW" n="0321a21"/> Benveniste P. Demieville，'Notes sur le fragmant sogdien du Bud-dhadhyanasamadhisagarasutra',
<lb ed="ZW" n="0321a22"/> Journal Asiatique, Paris, 1933,
<lb ed="ZW" n="0321a23"/> pp. 239-241。粟特文殘本是白文，無註疏，所剩經文祇相當於
<lb ed="ZW" n="0321a24"/>全經的三分之一弱。其首部與《大正藏》所收漢文本尾部之間還有
<lb ed="ZW" n="0321a25"/>大段缺失，並不能直接銜接。但戴密微根據兩個本子的若干相
<lb ed="ZW" n="0321a26"/>似之處，正確地判斷出它們爲同一經典。應該說，戴密微的上述
<lb ed="ZW" n="0321a27"/>研究是很卓越的。其後，學術界對粟特文本《佛爲心王菩薩說頭
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0322a" n="0322a"/>
<lb ed="ZW" n="0322a01"/>陀經》的研究沉寂了幾十年。1976年，英國的 D. N. MacKenzie
<lb ed="ZW" n="0322a02"/>綜合前人的研究，利用電腦對該文獻重新研究，並譯爲英文。可
<lb ed="ZW" n="0322a03"/>參見 D. N. MacKenzie, The Buddhist Sogdian Texts of British Libray,
<lb ed="ZW" n="0322a04"/> Acta Iranica 10 Tehran-Liege, 1976, Notes, pp.40-48。</p>
<lb ed="ZW" n="0322a05"/><p xml:id="pZW01p0322a0501">値得注意的是該卷的完整編號爲：B. M. Or. 8212（160）/
<lb ed="ZW" n="0322a06"/>Stein Ch00353 號，從編號看，應爲斯坦因第三次中亞探險所得。
<lb ed="ZW" n="0322a07"/>我們知道，斯坦因第三次中亞探險時，藏經洞剩餘文獻已經調運
<lb ed="ZW" n="0322a08"/>北京。但斯坦因仍然搞到敦煌王道士私自藏匿的500多卷藏經
<lb ed="ZW" n="0322a09"/>洞文獻，又從新疆等其他地方發掘到不少古文獻。那麼，該斯
<lb ed="ZW" n="0322a10"/>ch353號是從哪裡得到的呢？我懷疑它並非敦煌文獻。從斯坦
<lb ed="ZW" n="0322a11"/>因、伯希和的有關記錄可知，由於王道士祇懂漢文，對其他文字
<lb ed="ZW" n="0322a12"/>的典籍不甚重視。所以王道士最後藏匿的這批東西，祇能是他
<lb ed="ZW" n="0322a13"/>自認爲最有價値的漢文文獻。我認爲，如果不是編號有誤的話，
<lb ed="ZW" n="0322a14"/>本號很可能是從其他地方發掘所得。</p>
<lb ed="ZW" n="0322a15"/><p xml:id="pZW01p0322a1501">《佛爲心王菩薩說頭陀經》的另一個漢文殘本爲伯希和所
<lb ed="ZW" n="0322a16"/>得，編號爲法國<name role="" type="person">國家圖書館</name>所藏敦煌遺書之伯2052號。王重民
<lb ed="ZW" n="0322a17"/>《伯希和劫經錄》中早有著錄。亦爲首全尾缺。與斯2474號相
<lb ed="ZW" n="0322a18"/>比，不但首題、署名完全相同，所抄文字也在同一個地方截止，廢
<lb ed="ZW" n="0322a19"/>棄不要。所不同的是，伯2052號註疏不採用夾註形式，而是用
<lb ed="ZW" n="0322a20"/>與正文同樣大小的字抄寫，以致正文、註疏混雜，不易區分。該
<lb ed="ZW" n="0322a21"/>卷的抄寫錯誤也較多。可以肯定，伯2052號實際是以斯2474
<lb ed="ZW" n="0322a22"/>號爲底本抄寫的。這個本子一直沒有引起人們的注意與研究。</p>
<lb ed="ZW" n="0322a23"/><p xml:id="pZW01p0322a2301">1993年，日本伊吹敦連續發表了四篇關於該文獻的研究論
<lb ed="ZW" n="0322a24"/>文：</p>
<lb ed="ZW" n="0322a25"/><p xml:id="pZW01p0322a2501">《關於〈心王經〉⸺被譯爲粟特語的禪宗系僞經》，載《駒澤
<lb ed="ZW" n="0322a26"/>大學禪研究所年報》第4號，1993年3月。</p>
<lb ed="ZW" n="0322a27"/><p xml:id="pZW01p0322a2701">《關於〈心王經〉的思想》，載《亞洲文化與思想論叢》第2號，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0323a" n="0323a"/>
<lb ed="ZW" n="0323a01"/>1993年11月。</p>
<lb ed="ZW" n="0323a02"/><p xml:id="pZW01p0323a0201">《〈心王經〉復原⸺依據漢文殘卷及粟特語譯本》，載《亞洲
<lb ed="ZW" n="0323a03"/>文化與思想論叢》第2號，1993年11月。</p>
<lb ed="ZW" n="0323a04"/><p xml:id="pZW01p0323a0401">《關於〈心王經註〉的形成》，載《印度學佛敎學研究》第42卷
<lb ed="ZW" n="0323a05"/>第1號，1993年12月。</p>
<lb ed="ZW" n="0323a06"/><p xml:id="pZW01p0323a0601">在上述文章中，伊吹敦先生對《心王經》及《心王經註》的產
<lb ed="ZW" n="0323a07"/>生與思想作了研究，提出自己的觀點。由於他當時看到的《心王
<lb ed="ZW" n="0323a08"/>經》漢本均爲殘本，所以他依據斯2474號、伯2052號、斯ch353
<lb ed="ZW" n="0323a09"/>號以及所能收集到的各種爲其他典籍引用的《心王經》片斷，拼
<lb ed="ZW" n="0323a10"/>合在一起，力求復原出《心王經》的漢文全本。據說伊吹敦先生
<lb ed="ZW" n="0323a11"/>本來並不是學習粟特語的，但爲了能夠對《心王經》進行研究，特
<lb ed="ZW" n="0323a12"/>意下苦工夫學習粟特語。這種精神是很感人的。他的上述研
<lb ed="ZW" n="0323a13"/>究，引起學術界的關注，也引起人們進一步探究《心王經》的興
<lb ed="ZW" n="0323a14"/>趣。</p>
<lb ed="ZW" n="0323a15"/><p xml:id="pZW01p0323a1501">其實，《心王經》的完整的漢文本還存在，卽：</p>
<lb ed="ZW" n="0323a16"/><p xml:id="pZW01p0323a1601">一、保存在中國天津藝術博物館的津藝4510號。該號首尾完
<lb ed="ZW" n="0323a17"/>整，有引首。簽題與首題均作「佛爲心王菩薩說投陀經」，其下
<lb ed="ZW" n="0323a18"/>均有「土」字，應爲敦煌<name role="" type="person">淨土寺</name>藏經。該卷係白文，無註疏，抄寫
<lb ed="ZW" n="0323a19"/>工整，錯誤較少，在諸本中最可珍貴。</p>
<lb ed="ZW" n="0323a20"/><p xml:id="pZW01p0323a2001">二、保存在中國北京圖書館的北新1569號。該卷首尾完
<lb ed="ZW" n="0323a21"/>整，所抄除經文正文外尙有註疏。正文作大字，註疏除序爲大字
<lb ed="ZW" n="0323a22"/>外，其餘均爲雙行小字割註。雖有註疏，首尾題卻沒有提及註
<lb ed="ZW" n="0323a23"/>疏，均作「佛爲心王菩薩說投陀經卷上」，但首題下又有註者署名
<lb ed="ZW" n="0323a24"/>「五陰山空寺惠辯禪師註」。雖然首尾題均稱「卷上」，但從經文
<lb ed="ZW" n="0323a25"/>內容看，本號序分、正宗分、流通分等三分具足，所抄實際是一部
<lb ed="ZW" n="0323a26"/>完整的經典。雖然有註疏，但僅註釋了經文的前半部分（約二分
<lb ed="ZW" n="0323a27"/>之一強），而後半部分（約二分之一弱）爲白文，無註疏。綜合上
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0324a" n="0324a"/>
<lb ed="ZW" n="0324a01"/>述情況，我認爲抄錄者所依據的底本實際是惠辯禪師註疏的一
<lb ed="ZW" n="0324a02"/>個未完成本；也可能由於種種原因，惠辯禪師本來就未能將該註
<lb ed="ZW" n="0324a03"/>疏完成。該卷的抄寫方式雖與斯2474號相同，但從行文特徵
<lb ed="ZW" n="0324a04"/>看，本號與斯2474號、伯2052號顯然並非從同一底本抄出。本
<lb ed="ZW" n="0324a05"/>號錯漏亦較少。</p>
<lb ed="ZW" n="0324a06"/><p xml:id="pZW01p0324a0601">本號係北京圖書館善本部1988年搬庫淸理時被發現。發
<lb ed="ZW" n="0324a07"/>現時該號與其他十餘號未編目敦煌文獻等單獨存放。因解放後
<lb ed="ZW" n="0324a08"/>入藏北圖的敦煌文獻均有明確記錄，而記錄中不見該號，則該號
<lb ed="ZW" n="0324a09"/>之入藏北圖，應該在解放以前。但在解放前北京圖書館寫經組
<lb ed="ZW" n="0324a10"/>（1929～1936）所編纂的敦煌文獻目錄中亦無該號，則該號之
<lb ed="ZW" n="0324a11"/>入藏，應在目錄編成之後。我們知道，解放前袁觀瀾先生主掌館
<lb ed="ZW" n="0324a12"/>事時期，北京圖書館曾經派員赴西北收購敦煌文獻，此號或屬此
<lb ed="ZW" n="0324a13"/>次所購之列。</p>
<lb ed="ZW" n="0324a14"/><p xml:id="pZW01p0324a1401">三、保存在日本三井文庫的藏本。該卷首尾完整，有引首。
<lb ed="ZW" n="0324a15"/>除個別字外，其內容及抄寫形態與北新1569號完全相同。卷尾
<lb ed="ZW" n="0324a16"/>署「靈德」兩字，應是抄寫者姓名。</p>
<lb ed="ZW" n="0324a17"/><p xml:id="pZW01p0324a1701">上述三號均爲曾經流散在外的寫卷，那麼，有無僞卷的可能
<lb ed="ZW" n="0324a18"/>呢？我認爲不可能，理由如下：</p>
<lb ed="ZW" n="0324a19"/><p xml:id="pZW01p0324a1901">首先，《佛爲心王菩薩說頭陀經》是經錄雖有記載，實際早已
<lb ed="ZW" n="0324a20"/>亡佚的典籍。現在英國、法國分別發現了該經的敦煌殘本，而上
<lb ed="ZW" n="0324a21"/>述三個完整本的前部分與殘本完全吻合，後部分的不少文字可
<lb ed="ZW" n="0324a22"/>以與其他典籍的引用文字相印證。這就完全排除後人僞造經文
<lb ed="ZW" n="0324a23"/>的可能。</p>
<lb ed="ZW" n="0324a24"/><p xml:id="pZW01p0324a2401">其次，從北京圖書館藏本的紙張、書法等諸種因素分析，該
<lb ed="ZW" n="0324a25"/>卷確屬敦煌九、十世紀的寫本。</p>
<lb ed="ZW" n="0324a26"/><p xml:id="pZW01p0324a2601">再次，從有關照片可以淸楚地判斷出，北新1569號、津藝
<lb ed="ZW" n="0324a27"/>4510號及三井文庫藏本均爲同一個人所抄寫。亦卽都是九、十
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0325a" n="0325a"/>
<lb ed="ZW" n="0325a01"/>世紀時敦煌<name role="" type="person">淨土寺</name>僧人靈德所抄。</p>
<lb ed="ZW" n="0325a02"/><p xml:id="pZW01p0325a0201">所以，上述三卷均爲眞正的敦煌文獻。</p>
<lb ed="ZW" n="0325a03"/><p xml:id="pZW01p0325a0301">綜上所述，現存《佛爲心王菩薩說頭陀經》共6號，從文字淵
<lb ed="ZW" n="0325a04"/>源講，可分爲三個系統：</p>
<lb ed="ZW" n="0325a05"/><p xml:id="pZW01p0325a0501">甲系統有3號，其中津藝4510號爲白文；北新1569號、三
<lb ed="ZW" n="0325a06"/>井文庫本爲註疏本。</p>
<lb ed="ZW" n="0325a07"/><p xml:id="pZW01p0325a0701">乙系統有2號，斯2474號、伯2052號。</p>
<lb ed="ZW" n="0325a08"/><p xml:id="pZW01p0325a0801">丙系統有1號，斯ch353號，粟特文譯本。</p>
<lb ed="ZW" n="0325a09"/><p xml:id="pZW01p0325a0901">另外，在《昭和法寶總目錄》卷一之《敦煌古逸經論章疏並古
<lb ed="ZW" n="0325a10"/>寫經目錄･所藏者未詳敦煌古寫經目錄》中還著錄有「佛爲王菩
<lb ed="ZW" n="0325a11"/>薩說報陀經卷上（五陰山空寺惠辯禪師註一卷）」一號，顯然是
<lb ed="ZW" n="0325a12"/>《佛爲心王菩薩說投陀經》的誤寫。從「空寺」這一名稱看，它屬
<lb ed="ZW" n="0325a13"/>於甲系統。但它究竟是上述甲系統諸本之外的另一個本子，還
<lb ed="ZW" n="0325a14"/>是卽屬北圖、三井兩本之一，尙需考證。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0325a15"/>
<lb ed="ZW" n="0325a16"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="2">三　兩個問題</cb:mulu><head>三　兩個問題</head>
<lb ed="ZW" n="0325a17"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="3">一、經文與註疏的卷數</cb:mulu><head>一、經文與註疏的卷數</head>
<lb ed="ZW" n="0325a18"/><p xml:id="pZW01p0325a1801">依照《大週刊定衆經目錄》等歷代經錄，本經爲一卷。但現
<lb ed="ZW" n="0325a19"/>除津藝本爲一卷本外，其餘諸漢文本經名下均有「卷上」字樣，顯
<lb ed="ZW" n="0325a20"/>示出二卷本、甚至三卷本的形態。該經到底是幾卷呢？</p>
<lb ed="ZW" n="0325a21"/><p xml:id="pZW01p0325a2101">由於署有「卷上」字樣的諸本均爲註疏本，且實際上經文本
<lb ed="ZW" n="0325a22"/>身三分均已具足，卽所抄的《佛爲心王菩薩說頭陀經》實際上已
<lb ed="ZW" n="0325a23"/>經完整無缺。另外，目前在其他諸典籍中發現的有關該經的引
<lb ed="ZW" n="0325a24"/>文均可在現存文本中找到出處。所以我認爲該經本文已經具
<lb ed="ZW" n="0325a25"/>足，該經之白文本原爲一卷本，應無可疑。</p>
<lb ed="ZW" n="0325a26"/><p xml:id="pZW01p0325a2601">至於諸註疏本首題之所謂「卷上」，我認爲應是惠辯所加。
<lb ed="ZW" n="0325a27"/>亦卽惠辯考慮到註疏後，該經篇幅會大量增加，因此曾計劃改勒
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0326a" n="0326a"/>
<lb ed="ZW" n="0326a01"/>爲上下兩卷或上中下三卷。但由於該註疏本實際沒有完成；或
<lb ed="ZW" n="0326a02"/>者雖然完成，但沒有傳到敦煌。流傳到敦煌的未完成本首題雖
<lb ed="ZW" n="0326a03"/>然署爲「卷上」，實際並沒有分卷。僧人抄寫該未完成的註疏本
<lb ed="ZW" n="0326a04"/>時，考慮到首尾一致，便在尾題後也加上「卷上」兩字，從而形成
<lb ed="ZW" n="0326a05"/>我們目前所見的形態。</p>
<lb ed="ZW" n="0326a06"/><p xml:id="pZW01p0326a0601">也就是說，該經的白文本爲一卷；註疏本計劃爲兩卷或三
<lb ed="ZW" n="0326a07"/>卷，但沒有完成。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0326a08"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="3">二、經文與註疏的作者</cb:mulu><head>二、經文與註疏的作者</head>
<lb ed="ZW" n="0326a09"/><p xml:id="pZW01p0326a0901">湛然在其所著《止觀輔行傳弘決》卷第四之三中說：</p>
<lb ed="ZW" n="0326a10"/><p xml:id="pZW01p0326a1001">「頭陀此云抖擻。此十二事皆爲抖擻十二過故。今文卽兩
<lb ed="ZW" n="0326a11"/>音俱擧。放牧聲者，三里之外，使童小牧聲，不聞住處，堪修禪
<lb ed="ZW" n="0326a12"/>觀。世有濫用其言者，遠放木橛，不聞墮聲。得已復放，每夜至
<lb ed="ZW" n="0326a13"/>三，是名頭陀，絕放木聲。如鹽官忍禪師造《頭陀經》云：『頭爲煩
<lb ed="ZW" n="0326a14"/>惱頭主。陀爲陀汰煩惱。』此言雖謬，猶勝放木。如斯等例，江表
<lb ed="ZW" n="0326a15"/>尤多。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0326001" n="0326001"/>。</p>
<lb ed="ZW" n="0326a16"/><p xml:id="pZW01p0326a1601">在其《止觀輔行搜要記》卷第四中又說：</p>
<lb ed="ZW" n="0326a17"/><p xml:id="pZW01p0326a1701">「次食中三准衣說之。頭陀中放牧等者，三里外者，使童豎
<lb ed="ZW" n="0326a18"/>牧聲，不聞住處。世濫行之，一夜三度，遠放木橛，不聞墮處，名
<lb ed="ZW" n="0326a19"/>絕木聲。如鹽官忍禪師釋頭陀云：『頭謂頭主，陀謂汰。』謬何可
<lb ed="ZW" n="0326a20"/>言！」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0326002" n="0326002"/>而在《佛爲心王菩薩說頭陀經》中正有「頭謂頭主，陀爲
<lb ed="ZW" n="0326a21"/>汰」的說法。</p>
<lb ed="ZW" n="0326a22"/><p xml:id="pZW01p0326a2201">伊吹敦先生引用這些資料，主張該「忍禪師」卽禪宗五祖弘
<lb ed="ZW" n="0326a23"/>忍（601～674）。他特別提出，該經曾爲《修心要論》所引，而《修
<lb ed="ZW" n="0326a24"/>心要論》雖然署名爲弘忍著，實際是在弘忍弟子法如（638～689）
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0327a" n="0327a"/>
<lb ed="ZW" n="0327a01"/>系的影響下產生的。又，法如系的《導凡趣聖心決》也引用了《佛
<lb ed="ZW" n="0327a02"/>爲心王菩薩說頭陀經》。所以，該經很可能是直接接受了弘忍影
<lb ed="ZW" n="0327a03"/>響的某個法如系弟子所作。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0327001" n="0327001"/>。</p>
<lb ed="ZW" n="0327a04"/><p xml:id="pZW01p0327a0401">我認爲，從湛然的記述看，該忍禪師是鹽官人，或曾長期在
<lb ed="ZW" n="0327a05"/>鹽官生活，應該沒有問題。鹽官，今浙江海寧。原名「海昌」，因
<lb ed="ZW" n="0327a06"/>漢時在此設置鹽官，故三國吳時改名爲「鹽官」。晉屬楊州吳郡，
<lb ed="ZW" n="0327a07"/>南宋、南齊因之。南陳兼置鹽官郡，尋廢郡。隋屬楊州餘杭郡。
<lb ed="ZW" n="0327a08"/>唐屬江南道杭州。《頭陀經》所以產生在鹽官，與湛然批評的「江
<lb ed="ZW" n="0327a09"/>表」一帶學風自由應該有很大的關係。然而我們知道，五祖弘忍
<lb ed="ZW" n="0327a10"/>是湖北黃梅人，年七歲從道信出家，先在黃梅雙峰山修習，後移
<lb ed="ZW" n="0327a11"/>居黃梅東山。至今沒有發現他到江浙一帶活動的記載。因此，
<lb ed="ZW" n="0327a12"/>說「鹽官忍禪師」卽五祖弘忍，似乎比較牽強。</p>
<lb ed="ZW" n="0327a13"/><p xml:id="pZW01p0327a1301">中國禪宗，在道信之前，都崇遊方頭陀行。從道信、弘忍時
<lb ed="ZW" n="0327a14"/>代起，禪風發生很大變化，開始定住一處，農耕自食，過集體生
<lb ed="ZW" n="0327a15"/>活。這與《頭陀經》所主張的「出家、在家，四部弟子修行此法，十
<lb ed="ZW" n="0327a16"/>八種物，自隨己身。常行乞食，少欲知足。正中一食，不二時食。
<lb ed="ZW" n="0327a17"/>從頭陀時，日日十二時移，不樂本處。遠離聚落，不近不遠，空閑
<lb ed="ZW" n="0327a18"/>靜處，塚間樹下，繫念思惟」的觀點相違甚大。因此，本經是否弘
<lb ed="ZW" n="0327a19"/>忍門下所撰似乎可以再作研究。</p>
<lb ed="ZW" n="0327a20"/><p xml:id="pZW01p0327a2001">至於註疏作者惠辯，僧史無載，生平不詳。首題下他自稱居
<lb ed="ZW" n="0327a21"/>住於「五陰山」、「空寺」。所謂「五陰山」的意義，卽註疏中所謂
<lb ed="ZW" n="0327a22"/>「五陰煩惱是『大林藪』。無明厚重，不能覺察，名之爲山也。」所
<lb ed="ZW" n="0327a23"/>謂「空寺」卽註疏中反覆闡述的「空性」、「空相」、「空寂」之理。在
<lb ed="ZW" n="0327a24"/>敦煌文獻僞經《大辯邪正經》與《觀世音經贊》中，也都出現「五陰
<lb ed="ZW" n="0327a25"/>山」這一名稱，證明所謂「五陰山」、「空寺」云云都是假託的地名。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0008.0328a" n="0328a"/>
<lb ed="ZW" n="0328a01"/>惠辯的註疏，行文自由，充分反映了中國古代部分僧人的「六經
<lb ed="ZW" n="0328a02"/>註我」的學風。伊吹敦先生指出該註疏與敦煌遺書中金剛藏菩
<lb ed="ZW" n="0328a03"/>薩註《金剛般若經註》及《觀世音經贊》存在親緣關係。此外，我
<lb ed="ZW" n="0328a04"/>們可以看到它還受到《維摩詰經》的強烈影響。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0290a1001" to="#end0290a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">掉</lem><rdg wit="#wit.orig">悼</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0262005" resp="#resp3" type="mod" target="#nkr_note_mod_0262005">「寶」，甲、乙本無。</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="zangwai-notes">
<head>方廣錩 校注</head>
<p>
<note n="0253001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253001">「頭陀」，諸本均作「投陀」。「頭陀」本指佛敎主張的一種苦行，梵文作「Dhuta」，漢文習慣翻作「頭陀」。關於本經，除《曹溪大師別傳》引文時稱爲「投陀經」外，《大週刊定衆經目錄》等經錄及其他典籍引文均時，一般稱爲「頭陀經」。可見正確的名字應該爲「頭陀經」，故依之改正。底、校諸本經文及註疏中原均將「頭陀」寫作「投陀」，今亦均改爲「頭陀」，不一一出註。</note>
<note n="0253002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253002">「經」，底、甲、乙、丙本均作「經卷上」，據丁本改。</note>
<note n="0253003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253003">「空」，甲、乙本作「室」。</note>
<note n="0253004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253004">「慧」，甲、乙本作「惠」。此處「惠」、「慧」相通，故正作「慧」。下同。</note>
<note n="0253005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253005">「照明」，甲、乙本作「照」。戊本承小野玄妙《佛書解說大辭典》，上連誤讀爲「有照」，並以此進行復原。</note>
<note n="0253006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253006">「中」，乙本無。</note>
<note n="0253007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253007">「勸」，甲、乙本作「歡」。</note>
<note n="0253008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253008">「勸請如來設敎遵」，底、甲、乙、丙本均同，但文句不通。疑或爲「勸請如來設敎遵奉」之誤。因無文本依據，不敢擅改，僅此提出，以供參考。</note>
<note n="0253009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253009">「說」，底、丙本作「設」，據甲、乙本改。</note>
<note n="0254001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0254001">「不」，甲、乙本無。</note>
<note n="0254002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0254002">「乍去」，甲、乙本無。</note>
<note n="0254003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0254003">「如」，底本無，據甲、乙、丙本改。</note>
<note n="0254004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0254004">「故」，甲、乙本無。</note>
<note n="0254005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0254005">「稱」，諸本均無，據文意補。</note>
<note n="0254006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0254006">「抖擻」，甲、乙本作「抖<g ref="#CB14443">𢯦</g>」，底、丙本作「抖捒」，據湛然《止觀輔行傳弘決》曰：「頭陀，此云抖擻。此十二事皆爲抖擻十二過故。」（《大正藏》第46卷第262頁下）故知實爲古今字形訛變，因錄爲「抖擻」。</note>
<note n="0254007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0254007">「永離生死」，甲、乙本作「求難死」。「永離」與「求難」字形相近，又漏「生」字，故誤。</note>
<note n="0254008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0254008">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0254009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0254009">「覺也。自覺虛凝」，甲、乙本作「覺虛凝」。</note>
<note n="0254010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0254010">「離」，甲、乙本作「難」。</note>
<note n="0254011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0254011">「故名爲佛也」，甲、乙本作「故爲佛」。</note>
<note n="0254012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0254012">「藪」，底、丙本作「藪山」，據甲、乙本刪。</note>
<note n="0254013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0254013">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0255001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255001">「由延」，丁本作「由旬」。</note>
<note n="0255002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255002">「八萬」，乙本作「三毒」。</note>
<note n="0255003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255003">「者」，底、甲、丙本無，據乙本補。</note>
<note n="0255004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255004">「身」，甲、乙本無。</note>
<note n="0255005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255005">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0255006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255006">「煞害」，丁本作「螫害」。</note>
<note n="0255007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255007">「者」，甲、乙本無。</note>
<note n="0255008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255008">「數」，甲、乙本作「藪」。</note>
<note n="0255009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255009">「名」，甲、乙本作「明」。</note>
<note n="0255010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255010">「壞」，甲、乙本作「懷」。</note>
<note n="0255011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255011">「煞」，甲、乙本作「能」。</note>
<note n="0255012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255012">「復」，甲、乙本無。</note>
<note n="0256001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256001">「自」，甲、乙本作「身」。</note>
<note n="0256002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256002">「然」，乙本作「煞」。</note>
<note n="0256003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256003">「同」，底、丙本作「洞」，據甲、乙本改。</note>
<note n="0256004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256004">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0256005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256005">「別」，乙本無。</note>
<note n="0256006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256006">「知」，甲、乙本作「之」。</note>
<note n="0256007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256007">「住」，甲、乙本作「信」。</note>
<note n="0256008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256008">「信知示現之相，非是實滅」，甲、乙本作「信知示現之非佛是實滅」。</note>
<note n="0256009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256009">「守本」，甲、乙本作「守春」。</note>
<note n="0256010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256010">「進趣般若」，甲、乙本作「進起波若」。</note>
<note n="0256011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256011">「永」，甲、乙本作「求」。</note>
<note n="0256012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256012">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0256013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256013">「六」，甲本作「六者」。</note>
<note n="0257001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257001">「趣」，甲、乙本無。</note>
<note n="0257002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257002">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0257003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257003">「想」，底本作「相」，據甲、乙、丙本改。</note>
<note n="0257004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257004">「諸」，乙本無。</note>
<note n="0257005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257005">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0257006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257006">「令」，甲、乙本作「今」。</note>
<note n="0257007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257007">「名」，甲本作「名識」。</note>
<note n="0257008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257008">「識」，甲、乙本作「色」。</note>
<note n="0257009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257009">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0257010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257010">「自恣」，甲、乙本作「恣」，丙本作「白恣」。</note>
<note n="0257011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257011">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0258001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258001">「身」，甲、乙本作「門」。</note>
<note n="0258002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258002">「正覺」，甲、乙本作「一心覺」。</note>
<note n="0258003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258003">「合」，甲、乙本無。</note>
<note n="0258004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258004">「理」，甲、乙本作「裡」。</note>
<note n="0258005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258005">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0258006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258006">「念」，甲、乙本作「命」。</note>
<note n="0258007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258007">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0258008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258008">「之」，乙本無。</note>
<note n="0258009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258009">「曰」，甲、乙本無。</note>
<note n="0258010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258010">「明」，甲、乙本無。</note>
<note n="0259001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259001">「法」，甲、乙本無。</note>
<note n="0259002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259002">「陰者，五陰，色、受、想、行、識是」，甲本作「陰，色、受、想、行、識是」，乙本作「陰，色陰、受、想、行、識是」。</note>
<note n="0259003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259003">「六」，乙本無。</note>
<note n="0259004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259004">「中間」，甲、乙本作「中門」。</note>
<note n="0259005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259005">「是十八界」，乙本無。</note>
<note n="0259006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259006">「照」，甲、乙本無。</note>
<note n="0259007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259007">「猶」，諸本均作「由」，此處「由」、「猶」相通，故正作「猶」。下同。</note>
<note n="0259008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259008">「無明地」，甲、乙本作「無地」。</note>
<note n="0259009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259009">「無相」，甲、乙本作「無常」。</note>
<note n="0259010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259010">「平等」，乙本無。</note>
<note n="0259011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259011">「要」，甲、乙本作「要要」。</note>
<note n="0259012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259012">「空」，乙本作「無」。</note>
<note n="0260001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260001">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0260002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260002">「令」，丁本無。</note>
<note n="0260003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260003">「正法」，甲、乙本作「一心法」。</note>
<note n="0260004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260004">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0260005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260005">「受」，甲、乙本無。</note>
<note n="0260006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260006">「自」，乙本作「自在」。</note>
<note n="0260007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260007">「現」，甲、乙本無。</note>
<note n="0260008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260008">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0260009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260009">「光」，丁本無。</note>
<note n="0260010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260010">「千者」，甲、乙本無。</note>
<note n="0260011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260011">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0260012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260012">「體」，甲、乙本無。</note>
<note n="0261001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261001">「爲」，甲、乙本無。</note>
<note n="0261002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261002">「護法善神」，甲本作「難法護神善神」。</note>
<note n="0261003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261003">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0261004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261004">「四」，甲、乙本無。</note>
<note n="0261005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261005">「舌」，乙本作「舌身」。</note>
<note n="0261006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261006">「二相不起」，甲本作「不起二相」，乙本作「不起相」。</note>
<note n="0261007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261007">「名之曰等」，甲、乙本作「故爲之等也」。</note>
<note n="0261008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261008">「四」，甲、乙本作「死」。</note>
<note n="0261009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261009">「四生」，甲本作「死生」，乙本作「生死」。</note>
<note n="0261010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261010">「神光照蕩，空寂無生，故云『喜悅』也。皆來聽法，理性虛無，湛然不動，名爲『聽法』也」，甲、乙本作「理性虛無，湛然不，名爲聽。皆來聽法，神光照蕩，空寂無生，故云『喜悅』也。」</note>
<note n="0261011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261011">「暫」，乙本作「繫」。</note>
<note n="0261012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261012">「竟」，乙本作「竟意」。</note>
<note n="0262001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262001">「摩訶薩者，亦是西國語，此云『大道心衆生』是」，甲、乙本無。</note>
<note n="0262002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262002">「苦」，底本無，據甲、乙、丙本補。</note>
<note n="0262003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262003">「曰」，甲、乙本無。</note>
<note n="0262004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262004">「香」，甲、乙本無。</note>
<note n="0262005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262005">「寶」字，甲、乙本無。</note>
<note n="0262006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262006">「曰」，乙本作「云」。</note>
<note n="0262007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262007">「萬行」，甲、乙本作「萬行人」。</note>
<note n="0262008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262008">「深」，甲、乙本作「染」。</note>
<note n="0262009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262009">「名」，乙本無。</note>
<note n="0262010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262010">「明」，乙本無。</note>
<note n="0262011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262011">「淸」，乙本無。</note>
<note n="0262012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262012">「故言『本性淸淨』也」，乙本無，甲本無句末之「也」字。</note>
<note n="0262013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262013">「垢」，甲、乙本無。</note>
<note n="0262014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262014">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0262015" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262015">「生」，乙本無。</note>
<note n="0262016" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262016">「死」，乙本無。</note>
<note n="0263001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263001">「空」，丁本無。</note>
<note n="0263002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263002">「就」，乙本作「熟」。</note>
<note n="0263003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263003">「雜」，甲、乙本作「離」。</note>
<note n="0263004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263004">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0263005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263005">「生死」，甲、乙本作「以生死」。</note>
<note n="0263006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263006">「離」，底本作「雜」，據甲、乙、丙本改。</note>
<note n="0263007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263007">「但假名說，接引愚夫」，甲、乙本作「俱假名說說，佞引愚夫」。</note>
<note n="0263008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263008">「令」，甲、乙本作「今」。</note>
<note n="0263009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263009">「於空」，底、丙本作「空虛」，據甲、乙本改。</note>
<note n="0263010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263010">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0263011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263011">「捨於生死貪」，甲、乙本無。</note>
<note n="0263012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263012">「聞」，甲本無。</note>
<note n="0263013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263013">「行」，甲、乙本無。</note>
<note n="0264001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264001">「虛空」，乙本作「空虛」。</note>
<note n="0264002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264002">「有慧方便解，無慧方便縛」，甲本作「有慧方便縛慧方便縛」。</note>
<note n="0264003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264003">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0264004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264004">「無」，底本作「死」，據甲、乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0264005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264005">「道」，甲、乙本無。</note>
<note n="0264006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264006">乙本在「海」下有一字，似爲「苦」。</note>
<note n="0264007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264007">「八苦」，甲、乙本作「苦海」。</note>
<note n="0264008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264008">「病苦」，甲、乙本無。</note>
<note n="0264009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264009">「憶」，乙本作「億」。</note>
<note n="0264010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264010">「亂」，甲、乙本無。</note>
<note n="0264011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264011">「攀緣」，甲本作「擧緣」，乙本作「擧稱」。</note>
<note n="0264012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264012">「外」，甲、乙本作「放」。</note>
<note n="0264013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264013">「赤」，乙本作「二」。</note>
<note n="0264014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264014">「皆叛」，甲、乙本作「違背」。</note>
<note n="0265001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265001">「曰」，甲、乙本作「言」。</note>
<note n="0265002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265002">「被」，甲、乙本作「破」。</note>
<note n="0265003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265003">「苦無」，甲、乙本作「無邊」。</note>
<note n="0265004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265004">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0265005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265005">「諸」，乙本作「諸佛」。</note>
<note n="0265006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265006">「而」，乙本作「如」。</note>
<note n="0265007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265007">「無」，乙本作「天」。以下凡乙本誤「無」作「天」者，不出校。</note>
<note n="0265008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265008">「性」，甲本作「姓」。</note>
<note n="0265009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265009">「曰」，甲、乙本無。</note>
<note n="0265010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265010">「相」，甲、乙本作「想」。</note>
<note n="0265011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265011">「相」，甲、乙本作「想」。</note>
<note n="0265012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265012">「觸」，甲、乙本作「觸觸」。</note>
<note n="0265013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265013">「曰」，甲、乙本作「爲」。</note>
<note n="0265014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265014">「遇」，甲、乙本作「愚」。</note>
<note n="0265015" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265015">「之」，甲、乙本作「諸」。</note>
<note n="0266001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266001">「觸」，乙本作「觸三」。</note>
<note n="0266002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266002">「爲」，底、丙本無，據甲、乙本補。</note>
<note n="0266003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266003">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0266004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266004">「相」，底、丙本作「想」，據甲、乙本改。</note>
<note n="0266005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266005">「分別」，乙本作「分別名曰音聲相識不分別」。</note>
<note n="0266006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266006">「也」，乙本作「耳」。</note>
<note n="0266007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266007">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0266008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266008">「相」，底、丙本作「想」，據甲、乙改。</note>
<note n="0266009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266009">「味相」，乙本無，底、丙本作「味想」，據甲本改。</note>
<note n="0266010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266010">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0266011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266011">「明」，丁本無。</note>
<note n="0266012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266012">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0266013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266013">「同」，甲、乙本無。</note>
<note n="0266014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266014">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0267001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267001">「相」，乙本作「慢相」。</note>
<note n="0267002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267002">「忍也」，甲、乙本作「死」。</note>
<note n="0267003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267003">「人」，丁本無。</note>
<note n="0267004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267004">「皆」，丁本無。</note>
<note n="0267005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267005">「提」，乙本作「薩」。</note>
<note n="0267006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267006">「空寂」，底、丙本作「寂空」，據甲、乙本改。</note>
<note n="0267007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267007">「二」，丁本作「亦」。</note>
<note n="0267008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267008">「惡」，底本無，據甲、乙、丙本補。</note>
<note n="0267009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267009">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0267010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267010">「涼」，甲、乙本作「淨涼」。</note>
<note n="0267011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267011">「象」，甲、乙本無，底、丙本作「像」，據文意改。</note>
<note n="0267012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267012">「施」，乙本無。</note>
<note n="0267013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267013">「諸」，甲、乙本作「知」。</note>
<note n="0267014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267014">「煩」，底、丙本作「苦」，據甲、乙本改。</note>
<note n="0267015" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267015">「憶」，乙本無。</note>
<note n="0268001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268001">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0268002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268002">「深入」，甲、乙本作「入深」。</note>
<note n="0268003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268003">「言」，甲、乙本無。</note>
<note n="0268004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268004">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0268005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268005">「以」，甲、乙本無。</note>
<note n="0268006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268006">「名爲法王子」，甲、乙本無，丁本無「爲」。</note>
<note n="0268007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268007">「定」，乙本無。</note>
<note n="0268008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268008">「云」，甲、乙本無。疑或作「雲」。</note>
<note n="0268009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268009">「離」，甲、乙本作「理」。</note>
<note n="0268010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268010">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0268011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268011">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0269001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269001">「行」，甲、乙本無。</note>
<note n="0269002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269002">「小」，底、丙本作「少」，據甲、乙本改。</note>
<note n="0269003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269003">「從」，乙本作「起」。</note>
<note n="0269004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269004">「學」，乙本作「覺道」。</note>
<note n="0269005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269005">「也」，乙本無。</note>
<note n="0269006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269006">「自」，乙本作「身」。</note>
<note n="0269007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269007">「事」，甲、乙本作「尊」。</note>
<note n="0269008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269008">「妄」，乙本作「亡」。</note>
<note n="0269009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269009">「合也」，乙本無。</note>
<note n="0269010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269010">「故」，甲、乙本無。</note>
<note n="0269011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269011">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0269012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269012">「釋」，甲、乙本作「識」。</note>
<note n="0269013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269013">「耳、鼻、舌、身、意等，此之五根，義同眼釋。故言『餘如上說』也」，本爲註釋「餘如上說」句，但諸本均置於下句「動靜常一」之後，今據上下文意移至「餘如上說」句之後。句末之「也」，底、丙本無，據甲、乙本補。</note>
<note n="0270001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270001">「不」，丁本作「勿」。</note>
<note n="0270002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270002">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0270003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270003">「賊」，甲、乙本作「賊者」。</note>
<note n="0270004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270004">「師」，甲、乙本作「師者」。</note>
<note n="0270005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270005">「難」，底、丙本作「雖」，乙本作「離」，據甲本改。</note>
<note n="0270006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270006">「得」，甲本作「得名」。</note>
<note n="0270007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270007">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0270008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270008">「歡」，甲、乙本無。</note>
<note n="0270009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270009">「識」，甲、乙本作「賊」。</note>
<note n="0270010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270010">「誘」，乙本無。</note>
<note n="0270011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270011">「爲」，甲、乙本無。</note>
<note n="0270012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270012">「歡」，甲、乙本作「歎」。</note>
<note n="0270013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270013">「生」，乙本作「生者」。</note>
<note n="0270014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270014">「然」，底、丙本作「在」，據甲、乙本改。</note>
<note n="0271001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271001">「五欲」，甲、乙本無。</note>
<note n="0271002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271002">「取」，乙本作「耳」。</note>
<note n="0271003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271003">「似」，丁本作「慈」。</note>
<note n="0271004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271004">「悟」，乙本無。</note>
<note n="0271005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271005">「網」，底、丙本作「網令」，據甲、乙、丁本補。</note>
<note n="0271006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271006">「古」，乙本無。</note>
<note n="0271007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271007">「以」，諸本作「已」，此處「以」、「已」相通，故正作「以」。下同。</note>
<note n="0271008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271008">「籠罩」，甲本照片不淸，《大正藏》錄文爲「罕」，乙本作「早」。</note>
<note n="0271009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271009">「根本」，甲、乙本作「本來」。</note>
<note n="0271010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271010">「也」，甲、乙本無。</note>
<note n="0271011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271011">「惑」，丁本作「或」，此處「惑」、「或」相通，故正作「惑」。下同。</note>
<note n="0271012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271012">「無」，乙本無。</note>
<note n="0271013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271013">「爲」，底、丙本作「不爲」，據甲、乙本改。</note>
<note n="0271014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271014">「無」，乙本無。</note>
<note n="0271015" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271015">「也」，甲、乙本無。甲本、乙本所抄文字均至此止。</note>
<note n="0271016" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271016">「返源」，丁本作「反無」。</note>
<note n="0272001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0272001">敦煌文獻《息諍論》引用本段，作「寧作心師，不師於心」。參見本書第50頁。</note>
<note n="0272002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0272002">「言不」，底、丙本原作「不言」，據文意改。</note>
<note n="0272003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0272003">「諸法性，體明淨故」，丁本作「法明淨」。</note>
<note n="0272004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0272004">「蓋」，丁本作「無盡」。</note>
<note n="0272005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0272005">「海」，丁本無。</note>
<note n="0272006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0272006">「邪」，諸本作「耶」，實爲「邪」。以下凡逢「耶」爲「邪」時，一律改爲「邪」，不出校。</note>
<note n="0273001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273001">「有」，丁本無。</note>
<note n="0273002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273002">「有」，底、丙本無，據丁本補。</note>
<note n="0273003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273003">「智慧」，底、丙本作「慧智」，據文意改。</note>
<note n="0273004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273004">「身」，底、丙本無，據文意補。</note>
<note n="0273005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273005">「一十」，底本作「十一」，據丙本改。</note>
<note n="0274001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274001">「境」，底、丙本作「境境」，據文意刪。</note>
<note n="0274002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274002">「道」，丁本作「種」。</note>
<note n="0274003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274003">「陰」，丁本作「蔭」。</note>
<note n="0274004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274004">「身」，底、丙本作「法身」，據丁本刪。</note>
<note n="0274005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274005">「入」，底、丙本作「入是」，據丁本刪。</note>
<note n="0274006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274006">「明」，底本作「曰」，據丙本改。</note>
<note n="0274007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274007">「照明」，底、丙本作「明照」，據文意改。</note>
<note n="0275001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0275001">「普」，底、丙本作「吾」，據丁本改。</note>
<note n="0275002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0275002">「妙」，底、丙本作「要」，據丁本改。</note>
<note n="0275003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0275003">「日」，丁本無。</note>
<note n="0275004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0275004">「心是」，底、丙本作「是心」，據文意改。</note>
<note n="0275005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0275005">「已」，底、丙本作「以」，據文意改。</note>
<note n="0275006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0275006">「諸」，丁本作「衆」。</note>
<note n="0276001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276001">「以」，丁本作「故」。</note>
<note n="0276002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276002">「法如」，底、丙本作「如法」，據丁本改。</note>
<note n="0277001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277001">「返」，諸本作「反」，據文意改。</note>
<note n="0277002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277002">「源」，丁本作「無」。</note>
<note n="0277003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277003">「大」，底本作「天」，據丙本改。</note>
<note n="0277004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277004">「理理」，疑或作「理」。</note>
<note n="0278001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278001">「者」，丁本無。</note>
<note n="0278002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278002">「善知識」，底、丙本作「識」，據丁本補。</note>
<note n="0278003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278003">「是」，丁本無。</note>
<note n="0278004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278004">「合掌」，底本作「掌」，據丙本改。</note>
<note n="0279001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279001">「至」，底、丙本作「往」，據丁本改。</note>
<note n="0279002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279002">「涅槃性」，底、丙本作「是涅槃」，據丁本改。</note>
<note n="0279003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279003">「還」，底、丙本作「還還煩」，據丁本改。</note>
<note n="0279004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279004">戊本自此起。</note>
<note n="0280001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280001">「名」，底、丙本作「名爲」，據丁、戊本刪。</note>
<note n="0280002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280002">「動」，底、丙本無，據文意補。</note>
<note n="0280003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280003">「名」，底、丙本作「名之」，據丁本改。</note>
<note n="0281001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0281001">「一根是心，心緣六根。眼中有眼識、耳識、鼻識、舌識、身識、意識。耳根中亦有眼、耳識、鼻識、舌識、意識。鼻識中亦有眼識等。身識中亦有眼識等。舌識中亦有眼識等。意識中亦有眼識等」六十七字，行文疑有誤，似應爲如下：「一根是心，心緣六識。眼根中有眼識、耳識、鼻識、舌識、身識、意識。耳根中亦有眼識、耳識、鼻識、舌識、身識、意識。鼻根中亦有眼識等。身根中亦有眼識等。舌根中亦有眼識等。意根中亦有眼識等」。則文義與正文之「一根中具六」相符，較爲通順。</note>
<note n="0281002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0281002">「波若洲」，底、丙本作「般若洲」，丁本作「波若州」，此據上述三本及下文註疏改。敦煌文獻北新1254號《達摩禪師論》引用此段，文略有異，作：「《頭陀經》云：『五陰以爲車，無相以爲牛，調御以爲心，運載諸群生，趣向般若洲。』」參見本書第43頁。</note>
<note n="0281003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0281003">「鑽」，底、丙本作「攢」，據丁本改。</note>
<note n="0282001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0282001">「鑽」，底、丙本作「攢」，據丁本改。</note>
<note n="0282002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0282002">「鑽插」，底、丙本作「攢搖」，據丁本改。</note>
<note n="0282003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0282003">「定」，底、丙本作「空」，據文意改。</note>
<note n="0282004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0282004">「鑽插」，底、丙本作「攢搖」，據經文正文改。</note>
<note n="0282005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0282005">「芽」，底、丙、丁本作「牙」，據文意改。下同。</note>
<note n="0282006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0282006">「以」，丁本無。</note>
<note n="0282007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0282007">「人」，底、丙本作「者人」，據文意刪。</note>
<note n="0282008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0282008">「蕩」，丁本作「洗」。</note>
<note n="0283001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0283001">「名」，底、丙本作「名生」，據丁、戊本刪。</note>
<note n="0283002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0283002">「如」，丁本無。</note>
<note n="0283003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0283003">「前佛後佛，皆同此悟。故云『衆聖之源』也」，底、丙本均在「得斯要法，法度衆生」句之後，據文意移至此處。</note>
<note n="0283004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0283004">「要」，丁本作「妙」。</note>
<note n="0284001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0284001">「煩惱是衆生，淸淨是法。故言『法度衆生』也」，底、丙本均在「衆生無盡，佛身無盡；衆生無邊，佛身無邊；衆生之性卽虛空性，虛空之性卽衆生性」後，據文意移至此處。</note>
<note n="0284002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0284002">「亦」，丁本作「則」。</note>
<note n="0284003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0284003">「言」，丁本無。</note>
<note n="0284004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0284004">「入」，丁本作「今」。</note>
<note n="0284005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0284005">「土」，底、丙本作「云」，據文意改。</note>
<note n="0285001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285001">「辨」，底、丙本作「辯」，據文意改。</note>
<note n="0285002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285002">「相」，底、丙本作「想」，據丁本改。</note>
<note n="0285003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285003">「嫉妒」，底、丙本作「是垢」，據文意改。</note>
<note n="0285004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285004">「癡」，底、丙本作「疽」，據文意改。</note>
<note n="0286001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286001">「五」，底、丙本無，據文意補。</note>
<note n="0286002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286002">「諸法」，底、丙本作「諸」，據丁、戊本補。</note>
<note n="0286003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286003">「諸」，底本作「說」，據丙、丁、戊本改。</note>
<note n="0286004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286004">「空虛」，底、丙本作「虛空」，據丁本改。</note>
<note n="0287001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287001">「光」，底、丙本作「名光」，據丁、戊本刪。</note>
<note n="0287002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287002">「照陰入界」，底、丙本作「入照陰界」，丁本作「照入陰界」，據文意及戊本改。</note>
<note n="0287003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287003">「心」，底、丙本無，據文意補。</note>
<note n="0287004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287004">「香味」，底、丙本無，據文意補。</note>
<note n="0287005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287005">「非」，底、丙本作「是」，據文意改。</note>
<note n="0287006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287006">「非」，底、丙本作「是」，據文意改。</note>
<note n="0287007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287007">「寞」，丁本作「漠」。</note>
<note n="0288001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288001">「座」，底、丙本作「坐」，據文意改。</note>
<note n="0288002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288002">「今」，底、丙本作「當」，據丁本改。</note>
<note n="0288003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288003">「目」，丙本作「日」。</note>
<note n="0288004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288004">「微」，疑或爲「徹」之誤。</note>
<note n="0289001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289001">「戒」，丁本無。</note>
<note n="0289002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289002">「戒」，丁本作「界」。</note>
<note n="0289003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289003">「覺觀心動，卽犯內戒，破內頭陀。覺有身相，卽犯外戒，破外頭陀。若犯內戒，毀滅法身。若犯外戒，傷害色身。犯內外戒，非我弟子」句，敦煌文獻伯3664號《導凡趣聖心決》中有引用，文略有異，具錄如下：「《頭陀經》云：『覺觀心動，是犯內戒。覺有身相，是外戒。若犯內戒，是壞法身。若犯外戒，是犯色身。若內外俱犯，非我弟子，我非本師。』」其中「非我弟子，我非其師」亦出本經，參見本書第306頁。</note>
<note n="0289004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289004">「名」，底本無，據丙、丁本補。</note>
<note n="0289005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289005">「名」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0290001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290001">「觀」，丁本作「就」。</note>
<note n="0290002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290002">「眞」，丁本作「直」。</note>
<note n="0290003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290003">「離」，底、丙本作「難」，據丁、戊本改。</note>
<note n="0291001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291001">「成」，丁本作「時」。</note>
<note n="0291002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291002">「大重」，底本作「重大」，據丙、丁本改。</note>
<note n="0291003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291003">「際」，底、丙本作「除」，據丁、戊本改。</note>
<note n="0291004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291004">「際」，底、丙本作「除」，據經文正文改。</note>
<note n="0291005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291005">「波」，底、丙本作「般」，據丁本改。</note>
<note n="0291006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291006">「種」，底、丙本作「種子」，據丁本刪。</note>
<note n="0292001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0292001">「言」，底本作「言言」，據丙本刪。</note>
<note n="0292002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0292002">「直語、眞」，底、丙本作「眞語、如」，據丁本改。</note>
<note n="0292003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0292003">「『直』者，定也。『語』，猶慧也。故言『直語』」，底、丙本作「『眞』者，定也。『語』，猶『慧』也。故言『眞語』」，與下文對「眞語」的疏釋重複。據經文正文擬改。<p>原文獻正文或如丁本，爲「直語、眞語」，註疏亦爲分別疏釋「直語」與「眞語」。但底、丙本將正文誤作「眞語、如語」，由此註疏對「直語」的疏釋文字落空，便將「直」改爲「眞」，形成註疏中對「眞語」重複疏釋的情況。</p></note>
<note n="0293001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0293001">「諸」，底、丙本作「者」，據丁本改。</note>
<note n="0293002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0293002">「慧」，底、丙本作「智」，據文意改。</note>
<note n="0293003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0293003">「解」，底、丙本作「解藏」，據丁本刪。</note>
<note n="0293004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0293004">「定藏、慧藏」，底、丙本作「慧藏、定藏」，據丁、戊本改。</note>
<note n="0293005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0293005">「波」，底、丙本作「般」，據丁本改。</note>
<note n="0293006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0293006">宗密《華嚴經行願品疏鈔》卷第一謂：「《心王經》說三藏云：『貪相不生，是爲戒藏。瞋相不生，是爲定藏。癡相不生，是爲慧藏。』」（《續藏經》，一七五，第409頁D）顯係引用本段。</note>
<note n="0293007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0293007">「三」，丁本無。</note>
<note n="0293008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0293008">「爲」，丁本無。</note>
<note n="0294001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0294001">「能破三毒，入一相門，名師子吼。貪瞋癡無，名大法師」，丁本作「吼會瞋師，名大法師」。</note>
<note n="0294002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0294002">「實相法」，底、丙本作「法實相」，據丁本改。</note>
<note n="0294003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0294003">「時」，丁本無。</note>
<note n="0294004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0294004">「時者」，底、丙本無，據文意補。</note>
<note n="0295001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0295001">「遠」，底、丙本作「遠離」，據文意刪。</note>
<note n="0295002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0295002">「繫」，丁本作「計」。</note>
<note n="0295003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0295003">「樹下」，底、丙本作「塚間」，據文意改。</note>
<note n="0295004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0295004">「象」，底、丙本作「像」，據文意改。</note>
<note n="0295005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0295005">「令身調善。震大法鼓，摧伏異學，外道邪師。入佛性海，煩惱風息。波浪不生」，《文選》卷五十九《<name role="" type="person">頭陀寺</name>碑文》中「川靜澄波，龍翔雲起」句下李善註引。文字全同。</note>
<note n="0296001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0296001">「知」，底、丙本作「智」，據丁本改。</note>
<note n="0297001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0297001">「汝」，丁本無。</note>
<note n="0297002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0297002">「聽」，丁本作「諦」。</note>
<note n="0297003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0297003">「正法」，丁本無。</note>
<note n="0297004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0297004">「直」，底本作「眞」，據丙、丁本改。</note>
<note n="0297005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0297005">「十五日」，丁本無。</note>
<note n="0297006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0297006">「十五日」，丁本無。</note>
<note n="0297007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0297007">「諸法」，底、丙本作「諸法法」，丁本作「法法」，據文意改。</note>
<note n="0297008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0297008">「故」，底、丙本作「故云」，據文意刪。</note>
<note n="0297009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0297009">「十五日」，丁本無。</note>
<note n="0298001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298001">「解脫」，丁本作「解」。</note>
<note n="0298002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298002">「十五日」，丁本無。</note>
<note n="0298003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298003">「十五日」，丁本無。</note>
<note n="0298004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298004">「聖」，底本作「聖聖」，據丙本刪。</note>
<note n="0298005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298005">「十五日」，丁本無。</note>
<note n="0298006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298006">「主」，丁本作「王」。</note>
<note n="0299001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0299001">「得」，底、丙本作「念」，據丁本改。</note>
<note n="0299002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0299002">「陀」，丁本作「地」。</note>
<note n="0299003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0299003">關於《心王經》對「頭陀」的解釋，湛然曾有引用。其《止觀輔行傳弘決》卷四之三稱：「鹽官忍禪師造《頭陀經》云：『頭謂煩惱頭主，陀謂陀汰煩惱。』」（《大正藏》第46卷第262頁下）其《止觀輔行搜要記》卷四中稱：「鹽官忍師釋『頭陀』云：頭謂頭主，陀謂汰。」（《續藏經》2-4-2）</note>
<note n="0299004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0299004">「結煩惱」，丁本作「煩惱結」。</note>
<note n="0299005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0299005">「踴」，底、丙本作「勇」，據丁本改。</note>
<note n="0300001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0300001">「不」，丁本作「未」。</note>
<note n="0300002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0300002">戊本至此止。</note>
<note n="0300003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0300003">「時」，丁本無。</note>
<note n="0300004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0300004">「功」，丁本作「工」。</note>
<note n="0300005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0300005">「籍」，底、丙本作「寂」，據丁本改。</note>
<note n="0300006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0300006">「捉」，底、丙本作「投」，據丁本改。</note>
<note n="0300007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0300007">「佛」，底、丙本作「佛悟」，據文意刪。</note>
<note n="0300008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0300008">「直」，底、丙本作「眞」，據丁本改。</note>
<note n="0301001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0301001">「言」，丁本無。</note>
<note n="0301002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0301002">「妄」，丁本作「忘」。</note>
<note n="0301003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0301003">「以」，丁本作「已」。下同。</note>
<note n="0301004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0301004">「猶」，底、丙本作「猶者」，據文意刪。</note>
<note n="0302001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0302001">「更」，丁本無。</note>
<note n="0302002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0302002">「策」，丁本作「察」。</note>
<note n="0302003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0302003">「心」，底、丙本作「重心」，據丁本刪。</note>
<note n="0302004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0302004">「裂」，底、丙、丁本作「烈」，據文意改。下同。</note>
<note n="0303001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0303001">「者」，丁本無。</note>
<note n="0303002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0303002">「眞金」，丁本無。</note>
<note n="0304001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0304001">「觀」，底、丙本無，據丁本補。</note>
<note n="0304002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0304002">「病」，丁本無。</note>
<note n="0304003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0304003">「法」，丁本無。</note>
<note n="0304004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0304004">「法」，丁本作「心」。</note>
<note n="0304005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0304005">「超」，底、丙本作「起」，據丁本改。</note>
<note n="0304006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0304006">「解」，丁本作「獨」。</note>
<note n="0304007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0304007">「卽」，丁本無。</note>
<note n="0304008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0304008">「容」，丁本作「客」。</note>
<note n="0305001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0305001">「刀」，底、丙本作「力」，據丁本改。</note>
<note n="0305002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0305002">「一」，丁本無。</note>
<note n="0305003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0305003">「二」，丁本無。</note>
<note n="0305004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0305004">「導」，丁本作「道」。</note>
<note n="0306001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0306001">「解」，丁本作「懈」。</note>
<note n="0306002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0306002">「人」，底、丙本作「仁」，據丁本改。</note>
<note n="0306003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0306003">「愛結」，底、丙本無，據丁本補。</note>
<note n="0306004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0306004">「深心」，丁本無。</note>
<note n="0307001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0307001">「癡」，丁本無。</note>
<note n="0307002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0307002">「貪瞋癡，名三空山」七字，在底本及丙本中，原在經文正文「出貪瞋癡」之「出」字下，且爲大字正文。但行文不通，且丁本中無此七字。故疑該七字或爲後人對「貪瞋癡」的疏釋，後錯亂。現試將該七字移至「出貪瞋癡」之下，並改爲小字。</note>
<note n="0307003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0307003">「癡」，底、丙、丁本無，據文意補。</note>
<note n="0307004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0307004">「相」，底、丙本作「衆相」，據丁本刪。</note>
<note n="0307005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0307005">「僞」，底、丙、丁本作「爲」，據文意改。</note>
<note n="0307006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0307006">「道」，丁本作「城」。</note>
<note n="0307007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0307007">「超」，底本作「起」，據丙、丁本改。</note>
<note n="0308001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308001">「坐」，底、丙本作「座」，據丁本改。</note>
<note n="0308002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308002">「演說」，丁本作「說演」。</note>
<note n="0308003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308003">「遊」，丁本作「由」。</note>
<note n="0308004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308004">「除」，底、丙本作「際」，據丁本改。</note>
<note n="0308005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0308005">「聲」，丁本作「念」。</note>
<note n="0309001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309001">「諸瞋恚」，丁本作「瞋」。</note>
<note n="0309002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309002">「令」，丁本無。</note>
<note n="0309003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309003">「令」，丁本無。</note>
<note n="0309004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309004">「令」，丁本無。</note>
<note n="0309005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309005">「愚」，底本作「遇」，據丙、丁本改。</note>
<note n="0309006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309006">「世」，底、丙本作「其世」，據丁本刪。</note>
<note n="0309007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309007">「於水不著」，丁本無。</note>
<note n="0309008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309008">「相」，底、丙本作「明」，據丁本改。</note>
<note n="0309009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0309009">「導」，底、丙本作「道」，據丁本改。</note>
<note n="0310001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0310001">「閑」，底、丙本作「閉」，據丁本改。</note>
<note n="0310002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0310002">「無相」，丁本無。</note>
<note n="0310003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0310003">「心靜，靜故不亂」，底、丙本作「淨心，淨故不亂」，據丁本改。</note>
<note n="0310004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0310004">「淸淨淸淨」，丁本作「淨淨」。</note>
<note n="0310005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0310005">「見」，丁本作「身」。</note>
<note n="0310006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0310006">「雜」，底、丙本作「離」，據丁本及《文選》卷五十九之《<name role="" type="person">頭陀寺</name>碑文》李善註文改。</note>
<note n="0310007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0310007">「得」，底、丙本無，據丁本及《文選》卷五十九之《<name role="" type="person">頭陀寺</name>碑文》李善註文補。</note>
<note n="0311001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0311001">「御」，丁本作「語」。</note>
<note n="0311002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0311002">「我今」，丁本作「今我」。</note>
<note n="0311003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0311003">「心示」，底、丙本作「悲吿」，據丁本及《文選》卷五十九之《<name role="" type="person">頭陀寺</name>碑文》李善註文改。</note>
<note n="0311004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0311004">「凡夫不覺，我見覆蔽，飮離毒酒，重昏長寢，云何得悟？六識羅網，知見獵師，是非貪狗，念念狂逸，難可制御。我今得道，明見斯事，慈心示語，使得開解」，《文選》卷五十九之《<name role="" type="person">頭陀寺</name>碑文》李善註文曾引用，作「《頭陀經》心王菩薩曰『我見覆蔽，飮雜毒酒，重昏長寢，云何得悟？慈心示語，使得開解』」。</note>
<note n="0311005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0311005">「今」，底、丙本作「今於」字，據丁本刪。</note>
<note n="0311006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0311006">「諍鬥」，底、丙本作「聲聞」，據丁本改。</note>
<note n="0312001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0312001">「求」，丁本作「布」。</note>
<note n="0312002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0312002">「內」，丁本作「肉」。</note>
<note n="0312003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0312003">「道」，底、丙本作「行」，據丁本改。</note>
<note n="0312004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0312004">「妒」，底、丙本作「妒病」，據丁本刪。</note>
<note n="0312005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0312005">「之」，丁本作「人」。</note>
<note n="0312006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0312006">「讀、若誦，稱贊」，底、丙本作「誦稱」，據丁本補。</note>
<note n="0313001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0313001">「適」，底、丙本作「適。無量。薰練身心，五藏調適」，據丁本刪。</note>
<note n="0313002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0313002">「災害」，底、丙本作「火害不成」，據丁本改。</note>
<note n="0313003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0313003">「故」，底、丙本無，據丁本補。</note>
<note n="0313004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0313004">「若」，底、丙本無，據丁本補。</note>
<note n="0313005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0313005">「邪見。外」，丁本作「牙」。</note>
<note n="0313006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0313006">「間」，底、丙本作「闕」，據丁本改。</note>
<note n="0313007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0313007">「內」，丁本作「中」。</note>
<note n="0314001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0314001">「智」，底、丙本作「知」，據丁本改。</note>
<note n="0314002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0314002">「無」，底、丙本作「源」，據丁本改。</note>
<note n="0314003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0314003">「習」，丁本作「集」。</note>
<note n="0314004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0314004">「取」，丁本作「趣」。</note>
<note n="0314005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0314005">「到」，底、丙本作「列」，據丁本改。</note>
<note n="0314006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0314006">敦煌文獻《禪策問答》引用此段，文有異。參見本書第51頁。</note>
<note n="0314007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0314007">「薩」，底、丙本作「提」，據丁本改。</note>
<note n="0314008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0314008">「想」，底、丙本作「相」，據丁本改。</note>
<note n="0314009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0314009">「相」，丁本作「想」。</note>
<note n="0315001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0315001">「要」，丁本無。</note>
<note n="0315002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0315002">「尙」，底、丙本作「上」，據丁本改。</note>
<note n="0315003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0315003">「者」，底、丙本無，據丁本補。</note>
<note n="0315004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0315004">「於」，丁本作「共」。</note>
<note n="0315005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0315005">「在」，底、丙本作「在於」，據丁本刪。</note>
<note n="0315006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0315006">敦煌文獻《修心要論》中引用本段，文略有異：「《心王經》云：『眞如佛性，沒在知見六識海中，沉輪（淪）生死，不能解脫。』」見北宇4號等。</note>
<note n="0315007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0315007">「眞」，丁本作「直」。</note>
<note n="0315008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0315008">「故言喜也」，丁本無。</note>
<note n="0315009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0315009">「妙音聲佛從耳根三昧安詳而出；香積如來從鼻根三昧安詳而出」，底、丙本無，據丁本補。</note>
<note n="0316001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0316001">「妙色身佛從眼根三昧安詳而出；妙音聲佛從耳根三昧安詳而出；香積如來從鼻根三昧安詳而出；智明如來從身根三昧安詳而出；法喜如來從舌根三昧安詳而出；法明如來從心根三昧安詳而出」一段，六根之次序有誤。「法喜如來從舌根三昧安詳而出」句應在「智明如來從身根三昧安詳而出」句前。</note>
<note n="0316002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0316002">「塵」，底、丙本作「妙塵」，據丁本刪。</note>
<note n="0316003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0316003">「得」，丁本作「便」。</note>
<note n="0316004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0316004">「得」，丁本無。</note>
<note n="0317001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0317001">「復」，丁本無。</note>
<note n="0317002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0317002">「經」，丁本作「法」。</note>
<note n="0317003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0317003">「於」，丁本無。</note>
<note n="0317004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0317004">「喜樂」，丁本作「歡喜」。</note>
<note n="0317005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0317005">「佛日重興，賢聖出世。爾時衆中無量衆生」，丁本無。</note>
<note n="0318001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0318001">「言」，丁本作「願」。</note>
<note n="0318002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0318002">「增」，丁本作「憎」。</note>
<note n="0318003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0318003">「經」，底、丙本作「經卷上」，據丁本刪。丙本卷末有題記，作「靈德」。</note>
<note n="0318004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0318004">《大正藏》第55卷第473頁下。</note>
<note n="0318005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0318005">《大正藏》第55卷第474頁下。</note>
<note n="0319001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0319001">《大正藏》第55卷第37頁下。</note>
<note n="0326001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0326001">《大正藏》第46卷第262頁下。</note>
<note n="0326002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0326002">《續藏經》2-4-2。</note>
<note n="0327001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0327001">參見伊吹敦：《關於心王經⸺被譯爲粟特語的禪宗系僞經》。</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0290a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0290a1001">掉【CB】，悼【藏外】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>